Xelîl Duhokî
DÎROKA ÇÎROKA KURDÎ (KURMANCIYA JORÎ) Û REWŞA WÊ YA NIHO
Hêja
Ebdulreqîb Yosif dibêje: "Destnivîsa Bersîsê Abid, wesa xuya
dike ku, Feqiyê Teyran 1307 - 1376 Z, yekem çîroknivîsê kurd
bûye." (1)
Lê yekem çîroka hunerî ya kurdî, Fuadê Temo,
di kovara Roja Kurda de, sala 1913 ê, belavkiriye. ku
piraniya nivîskarên kurd yên bi kurmanciya jêrî (soranî)
dinivîsin, li wê baweriyê ne ku yekem çîroka hunerî ya kurdî
(Cemîl Saibî, bi navê Le Xewma) di sala 1925 ê de
belavkiriye.(2) Eve jî şaşiyeka mezin e û divê bête rast
kirin. Bi kurmanciya jêrî, nemaze li Kurdistana başûr,
xebateka gerim hatiye kirin û heta nita bi sedan pirtûkên
çîrokan, ronahî dîtîne, lê bi kurmanciya jorî, ew lawaz û
pir kêm bûye.
Yekem çîrok li devera Badînan di sala 1960
ê, di kovara Ronahî de - Hêja Hafiz Qazî diweşand- ji aliyê
Salih Rişdî ve hatiye belav kirin. Lê edebiyat bi giştî û
nemaze cîroka modêrin bi kurmancî ya jorî, li tevaya parçên
Kurdistana dagîrkirî, di rewşek lawaz de bûye. Bi tenê çend
çîrokên Kamîran Bedirxan, Celadet Bedirxan, Cegerxwîn ,
Osman Sebrî, Mistefa Ehmed Botî, Dr. Nûredîn Zaza, Qedrî Can
û hindekên din hebûn ku ew jî di kovarên Hawar, Ronahî û
Roja Nû, ku di salên 1932 - 1946 de, li derveyî welatî (Li
Dîmeşqê) diweşiyan. Lêwre pirtûkxana kurmancî ya jorî, ya
lawaz û valabû ji pirtûk, kovar û ronaman, her wesa asteng û
kospên mezin di rêya nivîsîn û belavkirinê de hebûn.
Xwendin û nivîsîna kurdî qedexe bû û li şûnê
bi erebî, farisî û tirkî bû. Her çend xemxor û dilsozên kurd,
bi zehmetî û qorbaniya xwe fêrî xwendin û nivîsîna kurdî
dikirin, lê dîsan jî, nedikarîn bi hêsanî xwe ji astenga
hebûna sê alfabeyên kurdî rizgar bikin. Çinku kurdên Sovyeta
kevin bi tîpên Rûsî, yên başûrê rojavayê Kurdistanê(Pişka
Sûriyê), bakurê Kurdistanê(Pişka Turkiyeyê) û kurdên Lobnanê
bi tîpên latînê, yên rojhelatî Kurdistanê (Pişka îranê) û
başûrî Kurdistanê(Pişka îraqê)jî bi tîpên erebî dinivîsin.
Ji lewre jî, hebûna alfabekê, gelek astenga dişkêne. Her
wesa li Kurdistana başûr, devera Badînan jî, heta sala 1970
ê, pirr lawaz û paş de mayî bû. Sedemên vê çendê jî ew bûn
ku, hemî dergehên bajarvanî û pêşketinê girtî bûn, xwendin û
nivîsîn jî bi zimanê erebî bû. Tenha sala 1970 -1974 ê, bi
kurdî bû, lê ew jî bi zaravê kurmanciya jêrî(soranî) bû.
Piştî ku şoreşa kurdî di sala1975 ê de, bi pîlanên dijminan
têkçû, êdî ew jî bêserûber kirin.
Ji ber van sedem û gelekên din jî, edebiyat
bi giştî lawaz bû. Lewra piraniya kesên xwedan behreka edebî,
berhemên xwe bi zimanên erebî, tirkî û farisî, diafirandin û
hindekên kêm bi zimanê kurdî dinivîsandin. Belê; di rewşek
hosan kambax de, dê çewa edebiyat pêşkeve?!
Lê welatparêz û xemxorên ziman û doza kurdî,
yên bawerî hey ku "gelê ku zimanê wî nebe, ew jî nîne" zend
û baskên xwe hildan û pênûsên xwe tûj kirin û pîlanên
dijminan serûbin kirin. Belê; nivîskarên kurd, bi germî xwe
berdan qada edebiyatê û berhem nivîsîn û belav kirin. Cihê
dilxweşiyê ye ku heta niha, van nivîskarên jêrî: Mihemed
Uzun, Laleş Qaso, Sidqî Hirorî, Şahînê Bekirê Soreklî,
Îbrahîm Seydo Aydagan, Silêman Demîr û Mistefa Aydoganî
çendîn romanên serketî çap kirîne, lê wî babetî jî, pêwîstî
bi çendîn semînerên din heye.
Yekem pirtûka çîrokan Cegerxwînî, bi navê
Cîm û Gulperî, di sala 1948 ê de û Reşoyê Darê jî, di sala
1956 ê de, li Sûriyeyê çapkiriye.(3) Di sala 1972 ê de, Elî
Neqşebendî, pirtûka çîrokan li Kurdistana başûr, di sala
1979 ê de, Mihemed Emîn Bozarselanî, pirtûka Meyro li
Stenbolê û di sala 1979 ê de jî, Îbrahîm Selmanî, Komir li
Bexdayê, gehandine çapê. Piştî hîngê her sal çendînên din jî
karwan pêş de birin. Belê; di van bîst salên dawiyê de, bi
dehan çîroknivîs peydabûn, ku berhemên wan ji aliyê form û
naverokê ve di serketî ne, mîna: Enwer Mihemed Tahir, Nizar
Mihemedseîd, Mihemedselîm Siwarî, Hesen Silêvanî, Kerîm
Cemîl Biyanî, Fazil Umer, Hesen Îbrahîm, M. Elî Kut, Tosinê
Reşîd, Babê Nazê, Redwanê Ali, Fewaz Husên, Helîm Yosif,
Rojen Barnas, Hesenê Metê û Firat Cewerî.
Lê dema mirov çîrokên destpêkê û hindekên
niha jî dixwîne, dibîne ku bi zimanekê sist nivîsîne û
kêmasiyên rêzmanê di nav rêzên wan de dimişe ne, gelek caran
rengê rapora didin yan jî nesîhet û şîreta dikin. Ji layê
form û naverokê ve , di lawaz û qels in, lê roj bi roj ber
bi pêş de çûne û niha bi dehan çîrokên serketî hene. Babetên
çîrokên piraniya nivîskaran li dij sitem û zulma dijminan e,
li dij derebeg û axa û piştevaniya cotkar û hejaran e û
mirovê kurd hişyar dikin û berê wî didin xebat û
xweragirtinê. Her wesa giriftarî û piroblimên rojane, yên
jin û mêran, perwedekirina zarokan, jin revandin û
tolvekirinê ne û daxaza edaleta civakî û wekheviya mirovî
dikin.
Bi kurtî em li ser dîrok û rewşa çîroka
kurdî peyivîn û ji bo ku em rewşa çîrokê ya niho bizanîn,
divê berhemên çend nivîskaran bisengînîn.
Em dê bi çîroknivîs Nizar Mihemedseîdî
destpêkîn ku: Di sala 1952 ê de, li bajarê Duhokê ji dayik
bûye. Di sala 1973 ê de, dest bi nivîsînê kiriye. Yek
pirtûka çîrokan bi navê Aş di sala 1985 ê de, çap kiriye.
Niha jî li welatê Holanda dimîne. Ew çîroknivîsek xudan
taqet û şiyanên bilind e. Berhemên wî ji aliyê formê û
naverokê ve di serketî ne. Di van bîst salên dawiyê de, şiya
bête nav qada kurteçîroka kurdî û cihê xwe di dilê
xwendevanan de bike. Heta niha çendîn vekolîn li ser çîrokên
wî hatîne nivîsîn. Zimanê wî sivik û xweş e û hevokên wî bi
hunermendî hatîne darêjtin. Gelek zêrekane babetên çîrokên
xwe dihelbijêre û bi germî xwe berdide kûratiya giriftarî û
piroblimên jiyana rojane ya xelkê hejar û bindest. Ew
xwendevanî radikêşe cîhana çîroka û neçar dike ku milê xwe
bide qaremanên wî û di çayxane, kolan û cadên bajarî de
winda bibe.
Dagîrkerên welatî, hemî rêyên pêşketin û
şaristaniyetê li ber gelê me digirin. Jiyana wê têk didin û
gundên wî dişewitînin û xelkê jî derbeder dikin. Sotandina
hezaran gundan dibe sedemê koçberî û mişextbûna xelkê. Li
bajarên mezin jî, ne xanî, ne kar û ne jî keristên jiyanê bi
hêsanî bi dest dikevin. Nizar di çîroka Kurê Kolana de,
perdê ji ser rewşa wêran ya kesekê mişext, ra dike û jiyana
aloz ya xudanê telîsê tiştan pêşçav dike. Belê; ew kes
nimûna bi hezaran xelkê ye ku nikarin paryekê nanî bi tenahî
peyda bikin. Yek wî ji ber dikanê dertêxe û yekê din jî, ji
ber çayxanê dirateqîne. Wê çewa bikare kedekê bike! Nizar bi
hostayî wî li ber çayxane, kolan, dikan û dîwaran digêrîne û
derd û hawarên wî digehîne esmanan. " Hema ez neşême we, ma
hûn ji Xudê jî natirsin? Çi erdê min xo pêdada, ez rakirim.
Hilo ev e ne cihê te ye. " (4) Belê; Nizar nivîskarekê
hişyar, bîrtûj û şareza ye û rewşa kesên mişext, wek şerîta
filmekê sînemayê li ber çavên xwendevanî rêz dike.
Di çîroka Dudik de, Mîrzoyê xudanê wê Dudika
zêrîn ku, awaz mîna taviya buharê jê dibarin, di nav komên
xortan de, digêrîne. Di rêya Mîrzoy de, xweragirî û
berxwedana xelkê nîşan dide. Wî dike sîmbola şoreş û
serhlidanê. Dijmin hewil dide Dudika wî bişkêne, rê li ber
awazên wî bigire: " Gehişte pişt Mîrzoy. Berpêkek dayê û
palek pê re na...Mîna spîndarekê qirande erdî."(5) lê ew li
berxwe dide û ji destan derdikeve. Xema wî ne birîndarbûn e,
belku Dudika zêrî ne: " Ya Xudê bi izneha te, Ya Rebbî çi lê
nehati bît! Ne şkestî bît. Dilê perasiyekê ye, du ya ye.!"(6)
Gavek pê neçû, dîsan ji bo xortan şarand. Ew bi baweriye û
dest ji xebat û bizavê bernade. Lê dijmin wî dûrpêç dikin û
dixazin dengê Dudika wî bibirin. Ew pif dike Dudikê û
dişarîne û xort jî, tewîna didinê. Lê dîsan ji nişka ve, "
Êk li hindav serê wî çikilî û dengê Dudikê xendiqand."(7)
Dîsan Dudika xwe rizgar dike û: " Xudê karê bêbext û zordara
rast neînît."(8) Dibêje. Lê dîsan li ser girekê bajarî, dest
bi Dudikê dike û awazan direşîne. Xort jî, li dûr civiyane û
: "Taw. Taw. Taw Mîrzo."(9) dibêjin.
Di çîroka Aznîf de, Nizar dîsan xwendevanî
radikêşe nav cîhana çayxanên welatî. Ji xwe dagîrker pîte bi
jiyan û hebûna xelkê me nakin û berê wan didin rêyên ne baş.
Rewş xerab e û kar jî bi hêsanî destnakeve û rojên bêkariyê
jî, bi dawî naên. Ji lewre mirov dibîne ku çayxanên bajaran,
ji xelkê bêkar û hejar di pir in. Ew jî bi cûrên qumarê ve
mijûl dibin. Helbet giriftarî û arîşên qumarê jî gelik in.
Ji bo qazanc kirinê, gelek pîlan û nexş têne gêran. Yek ji
wan ew e ku, mirovekê kore bi alîkariya dostên xwe, dikare
Domîne bike û ji yê saxlem bibe. Nizar pir zîremane diçe nav
cîhana wan û xwendevanî li ser mêzê dide rûniştin. Wesan bi
hunerî çîrokê divehîne û wê cîhana xapandin û fêlbaziyê
aşkera dike. Dema Domînê dikin, hîngê şanogerî jî destpê
dike:
"Evro biryar derket Mişko deh sala girte
bendîxanê!". (10)Da ku li ber xudanê dersoka berzeken, êkî
ji wan got: " Ne babû ne! Berî niha me yê dîtî!"(11) Hîngê
yê kore dizane ku dubêş di destên yê din de heye.
"Erê hewe gulê bûye? Evroke tumbêleka
diwazde neferî ya wergeray!".(12) Hîngê yê kore dizane ku
duşeş bi yê din re heye.
Belê; bi vî rengî hevdu dixapînin û rewiştên
kirêt di nav civatê de belav dikin û dorûberên xwe jî,
diêşînin. Nizar rewşa xelkê û civata bêkar û hejaran, xuya
dike. Piraniya çîrokên wî, van cûre giriftariyan şirove
dikin û ziyanên wan karên xirab pêşçav dike.
Di dîroka gelên cîhanê û ya kurda de jî,
şerên xwekujiyê hatîne kirin û ziyaneka mezin gehandîne.
Helbet şer hemî tiştekê xirab digel xwe tîne. Di van salên
borî de, li Kurdistanê şerê xwekujiyê gerim bibû. Mixabin ku
bi sedan kes hatine kuştin û bi hezaran jin û zaro, birçî û
bêxwedî ketine kolanan. Kar jî kêm bû û pêwîstiyên jiyanê
jî, bêmana digiranbûn û her kesê ne dişiya ji bo zarokên xwe
misoger bike. Ji bo peydakirina nanî, hindekan dizî dikirin
û rewiştên kirêt bi kar dianîn. Belê; di vê rewşê de, dema
bira, mêr yan kur li afretên kurd dihatine kuştin, êdî ew
diketine bin barê giran û ji bo peydakirina nanî - hindek tê
nebin - yên din neçar dibûn ku laşê xwe yê pîroz bifiroşin.
Raport xuya dikin ku, di van salên bûrî de, bi sedan keç û
jinên kurd yên hatîne kuştin. Li ser vê giriftarî û kawdanên
aloz û xerab, çendîn berhemên nivîskarên kurd ji dayik bûn.
Hesen Îbrahîm, yek ji nivîskarên jîr û jêhatî ye û vê
postereçîrokê diaferîne. Ez naxwazim li ser çîrokê bipeyvim,
çinku ew bi xwe hemî giriftarî û karesatê bi rengekê edebî,
didanite ber destên xwendevanî.
Sê tabloyên ne tevav.Tablo 3.
"Du leşên rîs, wek du marên evîndar xwe
têk dihisîn. Leşekê ji bo têrkirina derûnî û guhnêlî û yê
din ji bo têrkirina çend gewriyên birsî. Li dadgeha yasa
evro, herdu hatin dadgehkirin. Êk bo kêla gullên şûndemaya
evro, bêy ku wan gewriya têrket û yê din, li kolanên bajêrî,
simbêlên xwe dibadan û li nêçîreka din digeriya!" (13) Hesen
di çîrokeka din de, zîrekane diçe nav derûnê mirovekê kurd û
rewşa wî ya pisîkolojî û wêrankirî destnîşan dike. Belê;
dîsan em neçarîn vegerîn ser kawdanên Kurdistanê. Ji ber wan
giriftarî û şerê xwekujiyê - dîsan hindek tênebin- bi
hezaran kurd, ji hemî çînên civata kurdî, revîne û bi
şikandina çendîn asteng û derbaz kirina çendîn sinoran, xwe
gehandîne welatên biyanî. Êdî li xerîbiyê piroblimên mirovê
kurd dest pê dikin. Nezanîna zimanî, bêkarî, xerîbî,
cudahiyên kulturî, tenêbûn û heta digehe xwe kuştinê jî.
Hesen vê rewşa namobûna mirovê kurd li derveyî welatî, bi ya
yekê din ku, di zîndanên faşiyan de ye û li benda qinarê ye,
berçav dike û xwendevanî radikêşe kûratiya ruha wêrankiriya
qaremanên çîrokê. Dîsan pê nevê ez çîrokê şirove kim, çinku
ew bi dengê hezar bilingoya hawar dike.
ÇAVÊN MIN... ÇAVÊN WÎ
"Çavên min di zil in û rik yên li wê
derza bin dergehî ku, ronahiya derve hatin û çûna mirova
diyar dikit. Ha ha dê êk zenga dergehî lê dit, bêdengiya min
kujit û silav kite min.
***
Çavên wî dizilqutin û yên li wê pencera çargoşe û xaçkirî,
ewa bi serê dergehî ve. Çend carekê zêrevanê wê jorê, diêt û
diçit. Ha ha dê ên dergehî lê vekin û silav kine giyanê wî.
***
Çavên min man zil û guhên min man bel û dergehê min nehat
qutan. Ew telefona bi rex min ve, eve çend cara min
bilindkir ka kar dikit yan ne. Bêdengiyê ez hêrkirim, ya ji
min ve kes di vî bajêrî de nîne... Min mirade dengek, mêşek,
pêşiyek, seyek yan jî çûkek.
***
Çavên wî narawestin ji qutanê. Guhên wî yên bûyne kaniya
xwînê. Şeq şeqa seqatên dergeha, mejî lê simt. Ne telefon û
ne zenga dergehî. Çend xelkê bajêrî yên anîne wêrê. Wî
mirade çirkeyekê di xew biçit. Sîsirk û mişka, şere li ser
leşê wî...
***
Dergehê wî vebû. Helgirtin, rakêşan û birin cîhana
bêdengiyê... Dergehê min nehat vekirin, telefona min nehat
lêdan. Dilê min nehat qutan. Di xerîbiya xwe de, bûm hevalê
cîhana wî...!" (14)
Çîroknivîs bi germî diçe nav rewşa aloza
xelkê me, li Kurdistanê û li dij tevaya karên çewt û ne
mirovane diraweste û bi zimanê qaremanê çîroka xwe, rewşê
berçav dike. Ez bawer nakim kesê mîna Hesen Îbrahîmî şiya ye
karesatên enfalên reş destnîşan bike û bi hostayî bas bike.
Gelek çîrokên wî li ser wê rewşa kambax in ku mirov dikare
bi dehan lêkolînan li ser binivîse. Girtina xelkê û kuştina
wan. Veguhaztina wan bo deverên jêra Îraqê û bi saxî
binaxkirina wan. Tadayî li ser şeref û namûsa jin û keçên
kurd. Şewitandina zarokan û heta dawiyê. Bi rastî, rewşa
vebirandin û qirkirina Cuhoyan dike ve ber çavên mirovî. Wî
ev karesat û derdeseriyên giran yên gelê kurd, yên kirîne
çîrok û ji dinê re belav kirîne. Ay Xudêyo, ma çi maye ku
xelkê me nedîtî!.
Di dîroka mirovatiya bindet de, bi hezaran
karesat û boblatên mezin yên hatîne serê xelkê bêguneh.
Tirkan qirana Ermeniyan anî û bi milyonan kal, jin û zarok
kuştin. Elmanan bi milyonan Cuhoyên bêguneh şewitandin,
kuştin û bi saxî veşartin. Faşiyên Îraqê jî, ew hemî rûdan û
serbor civandin û her hemî bi serê kurdên hejar û bêdeselat
de anîn. Hesen bi kurtî basî kela Nizarkê dike ku dikeve
bajarê Duhokê... Dema enfalên reş, bi hezaran pîr, jin, zaro
û xortên kurd girtin û di kel û avahiyên deverê de, kuştin û
binaxkirin. Yek ji wan ciha, kela Nizarkê bû. Guhê xwe
bidinê Hesen çewan çîroka xwe destpê dike:
"Hewar e, qêrîn e, agir yê ji esmana
dibarît, dukêl, mij û moran, xwîn ya dizêt. Dayik xwe li
zarokên xwe nakin xwedan, li hemî rexa, rev e, gazî ye, kes
nizanit ka dê kîve revit, çi rê neman, ne hatin girtin, hemû
jî neyar in, xwîn mij in... Hind kuştin , hin berif sinora
revîn, hind girtin, bûne pepûk, ketin destên dijminî û di
kelha Nizarkê ve kom kirin." (15)
Belê; bi tenê hov û dirindên faşiyên îraqê û
kesên ji kelê rizgar bûyî, dizanin çi hate serê wê xelkê.
Divê lêkolîn li ser enfala bêne kirin. Divê di rojên nêzîk
de, filmên sînemayê bêne çêkirin. Divê û divê...
Li cihekê din, Hesen bi zimanê qaremanekê
çîrokê, saloxdanên wê rewşê xuya dike:
"Hemû bi kevr û biloka kuştin. Çi gawir in,
heta kuştina wan jî ya kirêt e."(16)
Faşiyên Îraqê çi nema neanîne serê gelê me.
Zikê jina avis dirandin. Zarok xendiqandin. Xort bi saxî
veşartin. Lê çi cara xwezî û hîviyên xelkê me nekuştin û
bawerî binxa nekirin. Guhê xwe bidine Şêrkoy çi dibêje:
"Berî min bivî rengê kirêt bikujin, xwezî
min dengê giriya zarokê xwe bihîstiba, belkî rojekê tola min
vekir ba."(17) Dîsan li cihekê din vedigêre:
"Erê ev millet dê vê rojê ji bîr kit? Yan,
çi millet di vî diravî ra borîne?"(18)
Erê; ez bawer dikim ku gelek netewan ev
karesate dîtîne, lê çi cara ji bîr nekirîne û heta niha jî,
li dijî faşîzmê xebat û bizavê dikin. Hîviya me ew e ku em
jî, ji bîr nekîn.
Erê; birîn kûr in û xemên xelkê me, giran
in. Giran in û mîna çiya ne. Lê dilsoz û xemxorên gelê kurd,
bi vê çendê razî nabin û bi gelek rêka hewil didin ku, van
azar û kovanan sivik bikin. Helbet dema di welatî de, fşîzim
hebe, şer hebe, êdî demokrasî jî nabe û gêleşok û tengavî jî
wê mişe bin. Karên çewt û zulm jî peyda dibe. Dijmin bi hemî
hêza xwe, pîlan û nexşên genî dadinên û pirê caran digehe
armancên xwe yên çepel û kirêt. Belê; rewş xerab e û kêr
gehişte ser hestî. Hesen di vê çîroka xwe de, kawdanên
dezgehên deselatê dide xuya kirin ku, çewan xelkê şêt û dîn
dikin û nahêlin cemawer bi azadî bipeyive. Dema yek pê li
ser cergê xwe dane û wan dezgeha gunehbar bike, hîngê ew
dikarin wî kesî gullebaran bikin. Lê nivîskar zîrekane,
pêşbîniya xwepêşandan û serhildana dike. Werin em bi hevre
vê çîrokê bixwînîn.
HEVPEYVÎNEK DIGEL ŞÊTEKÊ
"Li demekê ne yê xuya, li cihekê bê şûnwar û
li civateka bê serûsîma, ev hevpeyvîne hate sazkirin.
"Gelî guhdar û bînera, çaxê we baş. Niha hûn û ev hevpeyvîne
di gel vî şêtî, ewê leqa didanit, cilkên xwe didirînit,
hevsî û cîran jê direvin, bera di esmanî werdikit û bê oliya
dikit. Fermon hûn û ev şête."
+ Şêto xwe bide nasîn?
- Ez ne şêt im! Hûn dişêt in. Ez dizanim
rojê çend ser diêne birîn û çend ezman diêne kirîn.
+ Bê ezmandirêjî. Em dê çend pisyara ji te
kîn û bi kurtî bo bînera bersiv bide. Pisyara êkê: Karê te
çi ye? - Karê min hişyarkirina mejiya(mêşka), fêrkirina
rastiyê û diyarkirina gunehbar û dizan e. ( Hîl hîleka kirêt
belavbû, di gel destqutaneka ne rêkxistî.) + Pisyara duyê:
Dema tu berze dibî, tu kî ve diçî? - Bi rastî ez yê di
zîndanên tarîperêsa da, yan jî xwe dikime pêxarin, ji bo
birsî û hejara. + Pisyara sêyê: Tu wek kesekê şêt, di kîjan
rêxistinê da kar dikî? - Di ya pale û rêncberan da. +
Pisyara çarê: Hîviya te ya dawiyê? - Hîviya min ew e ku, ev
hevpeyvîne bibite xewn û ez hişyar bibim. Di gel peyva
dîmahiyê, dengê du - sê gulla ji serê makrofonê derket û di
gel ketina wî, çend bînerên li pêş wê hevpeyvînê, rabûne
serxwe û bû xwepêşandan.(19)
Bi rastî Hesen Îbrahîm ku:
Di sala 1966 ê de, li gundê Kêvila, li nêzîk
Duhokê ji dayik bûye. Di sala 1985 ê de, dest bi nîvîsînê
kiriye. Du pirtûkên çîrokan, bi navên Çavên min, Çavên wî û
Tuxîbên mirinê di sala 2000 de çap kirîne. Niha jî li welatê
Elmanyayê dimîne. Çîroknivîsekî hişyar û jîr e. Xwedan taqet
û şiyanên edebiyên bilind e. Zimanê wî sivik û rewan e.
Zîrekane naveroka çîrokên xwe dihelbijêre. Berhemên wî her
zû diçine kûratiya dilê mirovî. Em serketinê jê re dixwazîn
û hêviya me ew e, li ser efrandin û berhemên jêhatî berdewam
be.
Çîroknivîsê din ku Firat Cewerî
ye:
Di sala 1959 ê de, li gundekê Dêrika çiyayê
mazê ji dayik bûye. Di sala 1978 ê de, dest bi nivîsînê
kiriye. Du pirtûkên çîrokan bi navên, Girtî di sala 1986 ê û
Kevoka Spî di sala 1992 de, çap kirîne. Niha jî li welatê
Swêdê dimîne.
Li welatên paşketî, bihayê jinê kêm e. Lewre
ew nikare biryara li ser jiyana xwe bide. Hemî heyî û ferman
di destên zelamî de ne. Eve li Kurdistanê wesa ye, lê dema
rewş digehe welatên Ewropa jî, piraniya zelamên kurd, her li
ser yeka xwe ne û çi bihayî nade jinê. Lê li Ewropa,
wekheviya mirovan heye û qanûn hemiyan diparêze.
Ev çende dibe sedem ku jina kurd jî daxwaza
hindek mafên xwe yên xwezayî bike. Lê eve bi dilê zelamê
kurd nîne û hîngê giriftarî rû didin. Zelam naxwaze hindek
deselata xwe bide jinê, yan jî bi çavekê bilindtir lê
binêre.
Rewş hosan kambax e, lê piraniya zelamên
kurd di civînan de û li cem jin, xwîşk û keçên xelkê, xwe bi
mirovên pêşketî û mafparêzên jinê, nîşan didin, lê her ew
kes li malên xwe, diktator in û nahêlin jin û keçên wan
ronahiyê bibînin. Belê; li vêre Firat Cewerî, vê mesela
giring dike naveroka çîroka xwe û bi formeke serketî dadinê
ber destên xwendevanan. Mebesta wî jî ew e ku, mirovên durû
û kevneperist bide xuya kirin û ji aliyê din ve jî, biha û
qîmetê bide jina kurd ya reben û bindest. Belê; di çîroka
Heştê Adarê de, ew rewş û têgehiştina mamoste Çetîn xuya
dike, ku çewa di civînê de berevaniyê li mafên jinê dike:"
Erê hevalno! Wek hûn dizanin, jinên kurdan bindest in. Ew
hem cinsê, hem netewî û hem jî sinifî bindest in."(20) Lê
dema mamoste Çetîn- piştî vexwarina bîrê - di demjimêr
yazdeh û nîvê şevê de, diçe malê, hîngê cewherê wî xuya
dibe. Firat zîrekane perdê ji ser rûyê Çetîn radike û kakila
bîr û bawerên wî yên genî aşkera dike. Wî kilîta dergehî jî
heye, lê dîsan: " Ma qey heta ez bîst caran li derî nidim tu
derî venakî?"(21) dibêje.
Her çend jineka jêhatî û başe jî û bersiveka
giran neda zelamê xwe, lê Çetîn wê kirêt dike jê re:" Hişş,
dîsa devê te ve bû."(22) dibêje.
Dîsan jinik xwe dilteng nake û dixwaze li
gor dilê wî bipeyive, lê ew bêhin teng dibe û bi vî rengî
bersiva wê dide:" Min xêr e? Êdî tu ne xwarinekê çê dikî, ne
kincekê dişoyî, ne malê pakij dikî! Tu ancax bi Gulê re rûnî
û paşgotiniyan bikî. Binihêr, carek din jî tu bêyî xebera
min neçî cihekî."(23)
Belê; pir caran mirovên wilo aşkera nabin û
xwe di bin perdê ve vedişêrin, taku jin bi xwe behis bike
yan jî hevalek agehadarî rewşê bibe. Piraniya jinên kurdan,
zû behsa derdên xwe nakin, eger kêr negehe ser hestî.
Me got ku giriftariyên jina kurd, li Ewropa
gelek in û xemên wê hindî çiyan e. Bi xweragirtin û
bêhinfirehiya hindeka jî, dîsan ew piroblim naêne
çareserkirin. Eve wê çendê nagehîne ku hemû jinên kurd,
bêguneh in û bi tenê her zelam, zilm û zorê beramber wê
dike. Nexêr, pir jinên xirab û bêrûmet hene ku, li ser
tiştên biçûk, mêrên xwe rezîl dikin û bihayî nadine mal û
zarokên xwe jî. Lê ew kêm in û piraniya astengan zelam
dadinên, çinku civat, kultur û ayîn jî, rê didite wî ku bi
kêfa dilê xwe be û hemî biryara jî bide.
Firat Cewerî, di destnîşankirina vê
piroblima mezin de, zîrek, şareza û bîrtîj e. Ev mesele bi
ciwanî pêşçav kiriye û sitem û bêrûmetiya zelamekê xuya
dike. Di çîroka Dilê Şkestî de, behsî rewşa malbateka kurd
dike ku, zelam xwedan jinek baş û komek zaroka ye. Jin li
ber ferman û xizmetên wî jî rawesta ye û çi kêmasî beramber
mal û zarokên xwe nekirîne. Her wesa ji aliyê exlaq û
rewuştên kurdewariyê ve jî, jêhatiye- di çîrokê de wesan
xuya ye- çi egerên hindê nînin ku dilê zelamî bişkê û wê
bêrûmet bike. Zelam heta nîva şevê digel keça swêdî ye û çi
pîtey nadite jina xwe. Pir caran dixwaze wê çendê li ber
jinkê berzeke. Jin rastiyê dizane, lê dîsan jî, ji wî tika
dike ku dest ji wê şûlê berde. Ew her li ser yeka xwe ye û
guh nade peyiv û tikayên jina reben. Lewre jin gelek
dixeyide û jê re dibê: "Ger tu ê vê bi min bikî, min bişîne
welêt çêtir e. Ez hew karim îdare bikim, bes e ji derdê
te."(24)
Lê ew wê jî nake û her li ser yeka xwe
berdewam dibe. Heqaretê li jinkê dike û hemî dergeha jî li
ber digire. Li dawiyê jinik ji neçarî biryara xwe dide. Rast
e, wê li Kurdistanê nikarîbû bi hêsanî biryarekê bide, çinku
civatê rê lê digirt. Lê vêre Ewropa ye, qanûn û civat jî
mafî didenê ku, ne zilmê, lê berevaniyê ji xwe bike. Her
wesa ji aliyê aborî ve jî, pêwîstî bi zelamî nîne, çinku kar
dike yan sosyal alîkariya jiyanê diditê. Dîsan zelam nikare
li jinê bide û eger lê xist , polîs amadene rê lê bigirin û
heta nas û dostên wê jî alîkariyê dikin û çi gazinda jê
nakin. Lewre ew bi aşkerayî jê re
dibê:
"Ji mala min here!" Jinkê got. "Bi wê
heramiya xwe ne keve nav nivînê min, nivînê min
neherimîne."(25)
Her çend zelam bi qanûnên Ewropa jî
dizane, lê wî çi car hizir nedikir ku dê peyvên wesan tal ji
devê jinkê derkevin, lewre mêraniyê lê da û jinik da ber pên
û şemaqa. Hîngê jî polîsa ew havête zîndanê... Rewş bi vê
çendê gehişte berdan û jêkcidabûnê... Lê mesele bi dilê
zelamî bi dawî nehat, çinku piştî çend meha, keça Ewropî jî,
jê bêzar bû û hêla. Dema bi tenê ma û rezîl bû, ji nû
daxwaza vegerê kir. Digel hemû zilm û neheqiya zelamî jî,
dîsan dilovaniya jina kurd rê dayê û hate nav zarokên xwe.
Firat, di çendîn çîrokên xwe de, li ser
rewşa kambaxa jina kurd radiweste û bi hostayî azar û
piroblimên wê pêşçav dike. Forma çîrokê serketiye û zincîra
rûdanan jî bi hevre girêdayî ye û xwendevanî radikêşe
kûratiya çîrokê. Zimanê wî sivik e û destpêk baş xemlandiye.
Lê Firat Cewerî di hindek çîrokên xwe de, teknîka kevin -
şêwê vegêranê - bikar aniye û eve jî dibe sedemên peydabûna
hinde lawaziyan di formê çîroka hunerî de. Her çend zimanê
wî yê sivik û xweş e, lê carna dariştina hevokên wî sistin.
Li dawiyê ez dikarim bêjim ku,ew çîroknivîsekê serketî ye û
xwedan taqet û şiyanên hunerî ye. Paşeroja geş li benda wî
ye, çinku bêguman wî kariye cihê xwe di qada edebiyata kurdî
de bike. Çîrokên wî ji bo xizmeta mirovatiya bindest û
pêşketina mirovê kurd, ji bo cîhaneka nû ya bê sitem û
çewsandin û rojên xweş, yên hatîne efrandin. Meksîm Gorkî
dibêje:" Erkê hunerî ew e ku mirovî bi hêz bike,
giriftariyên jiyana wî sivik bike, bawerî, omêd û evîniyê di
dilî de, mukum bike."
Hesenê Metê
ku:
Di sala 1957 ê de, li bajarê Erxeniyê ji
dayik bûye. Di sala 1980 ê de, dest
bi nivîsînê kiriye. Çar pirtûkên çîrokan bi navên: Smîrnoff
1991 ê, Labîrenta Cinan 1994 ê, Epîlog 1998 ê û Tofan jî
2000 ê çap kirîne. Niha jî li welatê Swêdê dimîne.
Çîroknivîsekê serketî ye. Hêvênê çîrokên wî
li ser rewşa civatî, siyasî û saykolojî ya kurdên derveyî
welat e. Mirovê kurd yê ku ji kultureka paşketî hatî û pir
tiştên nû dibîne. Pir caran nikare xwe digel biguncîne, yan
jî beramber hindek karên ku nizane, xwe bi şareza û bispor
nîşan dide û ev e jî dibe egera peydabûna giriftarî û
serêşiya. Hesenê Metê şarezayetiyeka baş di civata Ewropa de
heye û zîrekane kariye biçîte di nav giriftarî, bîr û bawer
û jiyana rojane ya xelkê de. Ew desnîşana çendîn
giriftariyên welatî û vêre jî dike û me jî agehdarî çendîn
xalên giringên civatê dike.
Di çîroka Nivîskarî de, xortekê kurd bi karê
nivîsînê ve mijûl e. Jiyan , jin û zarokên wî jî, bi tenê
nivîsîn e, bi şev û roj li ser masê dinivîse, bê ku demekê
kurt jî bide jin û zarokên xwe ku, wan jî kes li vê xerîbiyê
nîne. Lê ne wî behre heye û ne jî bihayê nivîskariyê dizane!
Mixabin ev e karê gelek kesa ye. Bi taybetî di nav kurdên
bakur de. Çinku piştî hatina eskeran li tirkiyeyê di sala
1980 ê de, piraniya siyasî û kadirên rêxistinan ji ber
sitema faşiyan revîn û xwe gehandin Ewropayê, li vêre jî,
gelekan dest ji rêxistinan berda û ji bê karî dest dane
nivîsînê.
Belê; yê ku bi dirêjiya jiyana xwe rêzek
nenivîsî, li Ewropa pirtûk çapkirin û piranî jî, di xebatên
xwe de, serneketin. Çinku nivîskarî, ne karekî hêsan e û ne
jî tenê dem û serekê tena divê. Lê nivîskariyê, behre,
rewşenbîrî, têgehiştin û zanîn, taqet û şiyanên bilind, dem
û serekê tana divê. Lewre her kes nikare bibe nivîskarekê
serketî. Lê ev çende ne tiştekê taybet e bi gelê kurd ve,
belku; di nav tevaya gelên cîhanê de rûdaye û heye. Belê;
raste ku, bi sadan kes dinivîsin, lê çenda ji wan şiya ye
berhemên jêhatî û nemir biefrînin. Lewre pêwîste mirov xwe
binase û bizane ka heta çi pileyê behre û şiyanên wî hene û
bi hindek berhemên lawaz û bêserûber, xwe neke lêbok û
pêtirankê xelkê.
Belê; li vêre Hesenê Metê divê bigehe sê
armancên giring. Ya êkê bide xuya kirin ku, nivîskarî ne
karê her kesê ye. Ya du yê jî ew e ku, jin û zarok
berpisyariyeke mezin in, carna dibin asteng, nemaze eger
xêzan erk û bihayê nivîsînê nezane. Ya sêyê jî ew e ku, li
vê xerîbiyê xwendevanê kurd nîne û giriftariyên çap û
belavkirinê jî gelek in.
Rast e nivîskariyê, demekê dirêj û serekê
tena divê. Her wesa, dibe jin û zarokên nivîskarî jî, di
welatên pêşketî de asteng bin. Lê ji layê din ve jî, jin û
zarokên wî jî pêdivî wî ne. Belê; li vêre giriftarî
destpêdike. Di civata Ewropî de, her mirov, çi jin û çi mêr,
xwedan mafên xwe yên taybetî û giştî ye. Anku li vêre, jin
nîva civatê ye û ya ji bo mêrî dibe, ew ji bo jinê jî mafek
e. Lê di civata kurdî de û her wesa di tevaya civatên
paşketî de, jin ji gelek mafên xwe hatiye bêbeş kirin. Ew bi
tenê ji bo karên malê, xudankirina zarokan û dilxweşkirina
mêrî peydabûye.
Ji ber vê çendê jî, dema jin ji neçaî bi
hemî ferman û sitema civata kurdewariyê razî dibû, ew li
vêre bi wê çendê razî nabe û civata pêşketî ya Ewropa jî vî
mafî diditê. Lewre eger mêr baweriyê bi vê rastiyê neîne û
her li ser yeka xwe ya welatî be, hîngê, bêguman ew dê toşî
gelek giriftariyên mezin be û nimûne jî pir in. Belê; li
welatên paşdamayî, jin nikare beramber mêrî raweste û jê re
bêje, ev e dibe û ev e nabe. Lê li vêre, jin ji layê aborî
ve ne pêdivî mêrî ye, ne jî di tirse û ne jî ji dûr û berên
xwe şerim dike. Gişt maf di destên wê de ne û kes nikare rê
lê bigire. Lewre ew pir bi hêsanî dikare ji zelamî re bêje:
Pere yên me heman in û tu nikarî bi keyfa dilê xwe bi
mezêxî. Tu nikarî piraniya şeva li kolanên bajêrî bigerî û
me bi tenê di vê zîndanê de bihêlî. Tu nikarî hemî gava dar
û çîvê xwe li ser serê me bihejînî. Ev e hemî mafê jinê ye û
divê mêr razî be. Çend ji bo xwe bivê, hind jî, ji bo jinê
bivê, çinku herdu mirov in. Lewre jin bi hêsanî dikare ji
mêrê xwe re bibêje:
"Na welle, xwe vedişêre! Sibê heta êvarî di
binê qula xênî de mexel dikeve. Ji rûniştinê kurmî dibe,
kurmî!...Nizane bi keçikê re bilîze, peyivîna bi min re jî,
ji bîra kiriye."(26)
Rast e, giriftariyên nivîskarekî serketî, di
welatekê pêşketî de, gelek in. Pêdivî demekê dirêj û serekê
tena ye. Lê ew dikare pirograma jiyana xwe çêke û bi çavekê
bilindtir temaşay jin û zarokên xwe jî bike, çunke di vê
xerîbiyê de, ew jî bi tenê ne. Erkên nivîskarê gelek in û
divê ala hilgirê pêşketina civata xwe be. Mîna Nazim Hîkmetî
gotî:" Divê mirov, xwe bişewutîne, daku ronahiyê bide xelkê
din." Ev e ji layekê ve û ji layê din ve jî, xerîbî û
derbederiya mirovê kurd bi giştî û ya nivîskarê kurd bi
taybetî, karekê xirab li ser saykolojiya wî dikin. Ew ji bo
xelkê dinivîse û pêdiviye xwendevanê wî jî hebe. Lê mixabin,
li vê dûrî û vê tenêbûnê, ne xwendevan heye û ne jî bi
hêsanî berhem diêne çapkirin.
"Ez dinivîsim lê..lê nuha bihata çapkirin,
xwendevan hebûya û bixwenda..."( 27).
Hesenê Metê bi germî li ser rewşa Felemerz
di raweste û bi gelek rê ya jê re dide xuya kirin ku,
nivîskarî ne karê her kesî ye û li dawiyê bi aşkerayî
dibêje:
"Ez dibêm, li mala xwe binêre. Pêwîst nake
ku tu bibî nivîskar. Anku ne karê te ye."(28). Lê mixabin ew
serhişk e. Ne guhê xwe dide peyvên Hemreş û ne jî, bi pîlana
jinkê dest ji nivîsînê berdide. Li dawiyê jî "rûkenî li rûyê
xatûnê vemirî" (29) û dilê keçikê jî pir êşiya.
Mirovê nezan, di nav civata paşketî de,
nikare zû biryarên rast û dirust bide. Lewre pir caran toşî
giriftarî û serêşiya dibe û ji civatê jî, dûr dikeve.
Gelto, xortekî kurd e û wesa xuya ye ku,
baweriyeka mukum, bi welatên sosyalist heye. Her çend wî ew
welat, ji nêzîk nedîtîne, lê her çi tiştê guh lê bibe,
yekser baweriyê pê diîne. Ev e jî rewşek xirab ji bo wî
peyda dike. Lewre pir caran mirovên hosan, xelet di meselan
digehin û ji bingehên rastiyê dûr dikevin.
Hesenê Metê, divê vê bide xuya kirin ku, di
welatên sosyalist de jî, kêmasî hene û karên xirab û baş jî
rû didin, herwek di welatên sermayedar de jî hene. Herdu cîn
mirov in û gelên wan jî, ji çendîn çînên civatê pêkhatîne.
Belê; mirovê hosan, rûleke baş di civatê de nabîne û wek
Bebegayê, çi tiştê jê re bête gotin, yan guh lê bibe, yekser
dubare dike. Rast e, ev çende di nav mirovên siyasî de, mişe
bû û heta digehişte wê pileyê ku, bira û hevalên ku, bîr û
bawerên wan, ji hev cuda, sera ku Sovyet, sosyalist e yan jî
revîjinist e, ji hevdu bienirin û dilê hevdu jî bihêlin. Evê
çendê jî karekê nêgatîf dikire ser doza kurdî jî. Çîroka
Smîrnoff, çend layên jiyana Gelto xuya dike ku, xwe bi
çendîn rengên xwarinê ve mijûl dike û pereyekê zûr dimezêxe
ku, ev e di baweriyên mirovekê sosyalist de, ne gelek pêwîst
e, çinku erkên giringtir hene.
Dema ew hevalê xwe mêvanî xarinê dike, jê re
dibêje: " Wek ku min got, Xusrew... ku biqewume, ez ji deh
jinên lepdarîn jî, jîrtir im. De êdî tu û bextê xwe... de
fermo!" 30)
Ji layekê din ve jî, dijayetiya gişt karên -
heta eger baş jî bin- welatên sermayedar dike. Dema ew bi
hev re vodka Smîrnoff vedixun, heval jê re dibê: " Bi kêmanî
te pepsî- cola û cemed jî di nav bixista, dîsa dibû."( 31)
Lê ew wê xeletiyê nake û bi hisaba ku vodka rûsî ye, bersiva
hevalê xwe dide:
"Lê... Pepsî-cola þerbeta emperyalîstan
e..." (32)
Lê dema hevalê wî, jê re dide xuya kirin ku,
vodka ew vedixwe, ne ji Sovyetê ye, belku li Emerîka dirust
dibe, êdî ew bêdeng dibe û ji diltengiyê jî, "dilê wî li hev
dikeve û verişiya wî tê." (33).
Di çîroka Råbiff de, du xortên rojhilatî,
yên ku ji nû hatîne Ewropayê, digel du keçikên ewropî diçine
xwaringehekê. Ew baş zimanî jî nizanin û dema lîsta xwarinê
tê, daku xwe bi nezan nîşan nedin, yek ji wan destê xwe li
ser xarnekê dadinên, lê dema xwarin tê, xuya dibe ku, goştê
xav e. Ew ji bo mirovekê rojhilatî, tiştekê entîke ye, çinku
goştê xav li cem wan naête xwarin. Lê xortên me naxwazin xwe
bi nezan û bêageh nîşan bidin, yek ji yê din re dibê: " Tu
çi wusa pê dilîzî, heval! Nola mêran bixwe! Tu ê nuha me di
nava hevalan de şermesar derxînî." (34) Yê din jî bersiva wî
dide û jî re: " Loo, ma ez ê çi bixwim! Bi navê Xwedê ez ê
verişim." Dibêje. (35)
Lewre ji neçarî dixun û paşî vedireşin û
hetka xwe jî dibin. Belê; pir caran biyanî toşî giriftariyên
hosan dibin, lê mixabin ji ber nezanîn û nefamiya xwe,
qoretî û rihbilindiya xwe, rastiya xwe vedişêrin.
Gelek caran hindek mirovên me, dema digel
ewropiya gêngeşê dikin, wesan xwe didine nasîn ku, em gelekî
xudan rewuşt û adetên jêhatî ne û teknolojî li hemî deverên
welatê me heye. Em pêşketî ne û xudan medeniyetîn. Rast e,
dijminan rê li pêşveçûna me girtiye, lê bila em ji bîr nekîn
ku, hêşta fiodalîzim di nav me de maye û sera giriftariyeka
biçûk, bi sedan kes hevdu dikujin.
Çira em ji kêmasiyên xwe bi tirsîn!? Heta em
destnîşana hele û kêmasiyên xwe nekîn û em ji bo
çareserkirina wan jî, hewil û xebatê nekîn, em pêşnakevîn.
Ya giring ew e ku ji bo pêşketina xwe xebat û bizaveka gerim
bikîn. Tevaya gelên cîhanê di qonaxên em tê de, derbazbûne û
gehane şaristaniyeta nuha û bi serbilindî jî, behsî dîroka
xwe dikin.
Me di destpêkê de xuya kiribû ku, hêvênê
pirniya çîrokên Hesenê Metê, li ser rewşa kurdên derveyî
welat in. Hesenê Metê çîroknivîsekê xudan behreyeka bilind e
û taqet û şiyanên wî cihê rêzê ne. Berhemên wî ji layê form
û naverokê ve di serketîne û pirtûkên wî, qulaçeka vala ya
pirtûkxana kurdî pir dike.
Zimanê wî, sivik û xweş e, niqteşanî bi
ciwanî bikar anîne, hevokên xwe rêk û pêk darêjtîne, hewul
daye bi kurmanciyeka paqij û petî binivîse. Ew hinde caran
bi teknîka kevin ve girêda ye û rengê vegêranê bi kar aniye,
lê piraniya çîrokên wî, bi teknîka modêrin, menelog û
diyalog, paş û pêşxistina demî, zincîra rûdanan, heta dawiyê
bi hev re girêda ye, hatîne nivîsîn. Her wesa pir zîrekane
şiyaye qaremanên xwe bide peyvîn, ne ku gundiyek bi zimanê
mamostayekê û ne jî, jineka zana wek yeka nexwendevan. Ew bi
zanabûn giriftariyan pêşçav dike û tê de serketî bûye.
Tişîxof dibêje: " Ne fere li ser nivîskarî ku, giriftariya
çareserket, belku; erkê wî yê bingehîn ew e ku, wan
berçavket."
Li dawiyê Hesenê Metê, berhemên jêhatîtir
efrandîne û heta niha çendîn pirtûk û romanên serketî jî
çapkirîne.
Belê; we rewşa edebiyata kurmanciya jorî dît
ku, di çi qonaxên sext û dijwar re boriye. Lê niha, mirov bi
serbilindî dikare bêje ku, di van sîh salên dawiyê de,
edebiyata kurdî, nemaze çîrok, gelek bi pêş ketiye û qonaxên
giring derbaz kiriye.
Niha bi dehan çîroknivîsên serketî hene ku
pirtûkên xwe çap dikin û berdewan berhemên xwe di rojname û
kovarên kurdî de, belav dikin. Lê mixabin ku, delîve nebû em
bi dirêjî li ser efrandinên wan bipeyivîn. Em hîvîdar în di
paşerojeka nêzîk de, bikarîn li ser wan jî biaxivîn. Her
bijîn û diserketî bin...
Ev lêkolîne ji bo Platforma kurdî li
Holanda, bajarê Lahay, wek semînarek di sala 1999 ê de, hate
pêşkêş kirin. Hin beş di berê de, hatibûne belavkirin, lê
min li ser nivîskarekê din jî, nivîsiye û bi hin kêm û
zêdeyiya jî xemlandiye. Hêvîdar im xwendevan tam û çêjekê jê
bibîne.
ÇAVKANÎ
1.Hesen Caf, çîroka nû ya kurdî, rûp 24,
çapxana Ela. Îraq 1979.
2.Husên Ari. Çîroka Huneriya Kurdî 1925 -
1960. Bexda, Dar Elhuriye, 1977.
3.Zeynelabidîn Zinar. Nimûne ji gencîneya
çanda qedexekirî. Rûp 184, swêd 1991.
4.Nizar Mihemedseîd. Pirtûka Aş. Rûp 15,
çapxaneya Ela, Îraq 1985.
5.Her ew çavkanî, rûp 7.
6.Her ew çavkanî, rûp 8.
7.Her ew çavkanî, rûp 9.
8.Her ew çavkanî, rûp 9.
9.Her ew çavkanî, rûp 9.
10. Her ew çavkanî, rûp 50.
11. Her ew çavkanî, rûp 50.
12. Her ew çavkanî, rûp 50.
13. Hesen Îbrahîm. Pirtûka Çavên min...
Çavên wî. Rûp 51, çapxaneya kulîja şerîê, Kurdistan, Duhok
2000.
14. Her ew çavkanî, rûp 4.
15. Hesen Îbrahîm. Pirtûka Tuxîbên Mirinê.
Rûp 22, çapxaneya kulîja şerîê, Kurdistan, Duhok 2000.
16. Her ew çavkanî, rûp 22.
17.Her ew çavkanî, rûp 22.
18. Her ew çavkanî, rûp 24.
19. Hesen Îbrahîm. Pirtûka Çavên min...
Çavên wî. Rûp 56, çapxaneya kulîja şerîê, Kurdistan, Duhok
2000.
20. Firat Cewerî. Pirtûka Kevoka Spî. Rûp
55, weşanên Nûdemê, çapa yekem Ankara 1992.
21. Her ew çavkanî, rûp 57.
22. Her ew çavkanî, rûp 57.
23. Her ew çavkanî, rûp 58.
24. Her ew çavkanî, rûp 21.
25. Her ew çavkanî, rûp 25.
26. Hesenê Metê. Pirtûka Smîrnoff. Rûp
29-30, weşanên Welat, Swêd 1991.
27. Her ew çavkanî, rûp 32.
28. Her ew çavkanî, rûp 34.
29. Her ew çavkanî, rûp 35.
30. Her ew çavkanî, rûp 9.
31. Her ew çavkanî, rûp 13.
32. Her ew çavkanî, rûp 13.
33. Her ew çavkanî, rûp 16.
34. Her ew çavkanî, rûp 85.
35. Her ew çavkanî, rûp 86.
Têbînî:
ji ber pewistiya vê
gotarê ya ko ji malpera nivîskar hatiye girtin, em di
malperê de belav dikin(serniviser).
...................................
Veger
>>
tirej.net/com/org
