Ezîz
Xemcivîn
Pirsek ji
nivîskar Evdile Koçer
Biraderê
hêja Evdile Koçer
Gelek silav hêvî
dikim tu di rewşeke baş de bî.
Biraderê hêja min xwest çend têbîniyan ji
te re berçav bikim li ser nivîsa te a ko di malpera
tirej.net de hatiye belavkirin
www.tirej.net/index.2466.evdilekocer.htm
, tev ko ez dizanim pirê
nivîskarên kurdan rexnan li ser xwe na derivînin, û her yek
ji me xwe dibîne Eflatonê dema xwe beramber kêm in ewên ko
bi rexna misoger û sayî şa dibin.. heger tu ji evan
nivîskarên dawî bî ez ê gelekî dilxweş bibim…
Birayê hêja
te babeteke balkêş dest nîşan kiriye bi hêvî me tu pir
nivîsên wisan ber çav bikî da ko her kes li ser nivîsa Kurdî
û armancên xwe ên serekî rastnivîsîn û rastxwendinê bikin…
Birayê hêja
ez hêvîdar im ko tu jî li ser nivîsên xwe baş birawestî û
berî tu ewan belav bikî, berî her tiştî heger tu karibî xwe
ji bandora peyvên biyanî rizgar bikî; gelo gotinên Kurdî ên
şêrîn, delal û bi watedar nikarin bikevin şûna ewan peyvên
biyanî?
Heger ewê
watê bi xwe bi cî nekin jî divê Kurdî bi kar bînin; ta ko
serastkirina zimên em pê hest bibin ko erkeke li ser milê
min û te divê em mercên rastnivîsînê bi cî bînin, peyvên
Erebî, Tirkî, Farisî ji nivîsîna xwe bi dehê mitran dûr
bixînin..
Bela ji te
re nebe raman ko ez felsefakê li ser te dikim, Xwedê neke ko
ez wilo bim, lê ez ji te û nivîsîna te hez dikim. lewra
dixwazim ko nivîsîna te saxlem bi zimanê Kurdî be, û heger
tu li ser bingehê rêzmanê jî biçî, wê tirazûya hevokan
serast û şayik bête xwendin..
Ez niha
dikarim peyvên biyanî di nivîsa te de berçav bikim
Evdile Koçer
Êşa Nivîsa Kurdî
Ji
dewrên
qedîm bigire
heta îro, hêjayî û
qîmeta ‘gotinan’ li ba me
her zêde ye. Lê dema ku
gotin kete ser kaxiz/kevir/pelçim/ferş û li gelek derên tarî
û nenas geriya qîmeta wê
zêdetir bû. Gotinên ku bi
pî û destên ‘nivîs’ê şewqa
xwe dan gelek deveran, kir ku tîpên nivîsê bike pîroz...
Tîpên nivîsê wekî
şewqa xewnekê wekî xeyaletên
pêxemberan ji jor de ketin nav civaka me! Gotin bi hebûna
nivîsê re bêtir li civakê geriya, nivîs bi saya gotinên ku
wekî mifteyên derî û
çiyayan vedikir re çêtir giringiya wê hate
fêmkirin.
Nivîs, carna di nav
şibaka ‘nivîştiyek’ê de ji
civakê re bû xewneke xweş; carna li ser kêl an jî dîwarekê
bûn kodên hebûna wê civakê; carna jî –wekî belavbûna dînan!-
berê civakê guherand.
Lê her çi be, ‘nivîs’ li ba me kurdan her
pîroz ma! Pîrozweriya wê jî tê beramberî vê gotina ku wekî
eynikekê rojhilat nîşan
dike: “Li welatê koran, yê ku xwedî çavekî be dibe kral!”
Helbet sedema herî mezin polîtîkayên
serdestan û nezanîna civakê ye! Lê tişta herî
ecêb jî ev e ku; hêj gelek
nivîskarên kurd bixwe jî ‘nivîsa kurdî’ pîroz dibînin! Dema
ku rewş wisa be, helbet ti kes newêre serê xwe bixwe nav
gotin û hevokan û halê
nivîsa kurdî binirxîne.
Ev pîrozbûn, dihêle ku nivîsa kurdî ji xwe
re ‘frankeyştan’an biafrîne
û zirarê bide hebûn û
pêşketina nivîs û edebiyata
kurdî! Ev pîrozbûn rê li pêşiya berjewendîperestên kurdî
vedike û gotinên kurdî birîndar dike. Ev pîrozbûn, dihêle ku
binyat û qurmê nivîsa kurdî
birize û êdî hevokên kurdî nemeyên.
Heger hûn dêna xwe bidinê, hûnê bibînin ku
gelek kes behsa pîrozbûna
“nivîsa kurdî, kovara Hawarê, Ehmedê Xanî, çand û zimanê
kurdî...” dikin, lê mirov nikare fêr bibe ka çawa, çilo û
çima? Helbet qîmetdayîna
van jixwe tişteke baş e, lê di devê me de dibe sloganeke
siyasî. Ev slogan û kultura
pîrozkirinê gelek caran serê xwediyê xwe jî dixwe.
Heta ku nivîsa kurdî di nav hêlekana
pîrozkirinê de biçe û bê, em ê fêr nebin ka ji bo çi nivîsa
kurdî –ji xeynî polîtîkayên
serdestan!- bi pêş nakeve. Û dê ti kes ji me re nebêje ka
zimanê kurdî û fonetîka wê, çiqas ketiye ber
xezeba polîtîkayên
asîmîlasyonê! Ji ber ku
tiştên ku li gorî sosyolojiya civakê dibin ‘pîroz’, wekî
pizotê agir in û ti kes newêre zû bi zû destê xwe bidiyê. Ji
ber vê pîrozweriyê jî, rê li ber pesinandinê bêtir vedibe.
Nivîsa kurdî êşa pesinandin û nenaskirinê
dikişîne û ji ber vê yekê jî zû bi zû nikare kirasê xwe
biguherîne. Nivîsandina bi kurdî bo gelek nivîskaran têra
her tiştî dike, lê ti kes serê xwe
zêde li ser naveroka nivîsan,
maneya gotinan, kodên
hevokan, û bi giştî çireya hemû nivîsê naêşîne. Mixabin ev
rewş û pîrozweriya henê, bi tenê bi kerî berjewendîperestên
(an jî nezanîn-perest!?) kurdî tê.
Divê mirov gotinên xwe vekirî û eşkere
bibêje: îro nivîsa kurdî di berîka kurdan de maye û hêdî
hêdî ji semyanê xwe dixwe. Camêrek radibe bi kurdî
dinivîse(!) û di ser de jî bi
haleke şîzofrenîk mineta
xwe li civaka me ya evdal û reben dike; an jî kurdek
bi tirkî/erebî dinivîse, lê çawa ku bi kurdî binivîse xwe li
ser civaka kurd ferz dike.
Tiştên pîroz her dem nabin
elametên xêrê. Kum û
şewqeya pîroz carina
gurîbûna hin kes û civakan jî vedişêre.
Nivîsa kurdî jî di bin vê ‘pîrozweriyê’ de
êşeke mezin dikişîne. Ji ber ku nivîs li ba me ne bûye
adeteke rojane; ti
danûstandin û têkiliyên me hê jî bi nivîsê nayên kirin... Ev
jî dibe sedem ku nivîsa kurdî bivênevê pîrozwerî û tabubûna
xwe biparêze.
Ji kultura nivîsê bigire
heta derzîdankekê, tiştek
çiqas ku li civakekê bigere, ewqas bicî dibe û tê
qebûlkirin. Û ewqas jî dibe
malê civakê... Tişta ku di
nav pêlên jiyan û civakê de negere, her dem di nav
rîtûelên xeyal,
fantazî û
ûtopyayan de
maneya xwe dibînin.
Pîrozwerî û tabubûna wan
bêtir tê erêkirin.
Li civakên pêşketî rewşa nivîsê gelekî
cudaye. Berî her tiştî nivîs li rojava pişta civakê ye;
heyîn û neyîna wê ye. Ji agahiyeke biçûk bigire heta
organîzasyonên mezin, li
ser kultura nivîsê digerin û ji xwe re rê dibînin.
Lê gelo li ba me çawa ye?
Li ba me, rewşeke
absûrd û trajîk
heye: Min bixwe dîtiye ku hin nivîskarên(?) kurd
notên xwe bi tirkî/erebî
digirin û paşê diqulipînin
ser kaxizên kurdî.
Ji ber ku li ba me kurdan wekî gelek tiştan
‘nivîsandina kurdî’ û ‘nivîskariya kurdî’ jî tevlihev bûye.
Mesela; kurdeke
normal berî her tiştî divê
xwendin û nivîsandina kurdî bizanibe û paşê bibe
siyasetmedar an mûzîkjen an
jî nivîskar! Ji ber ku ev karê duyemîn in.
Mirov dikare nivîsevaniya hemû zimanan jî
bike, (helbet bi kurdî jî!?) lê nivîskarî bareke din e.
Nivîskar kêm zêde hostayê
gotinan e! Gotinên nipûnû diafrîne û datîne ser hişê
dinyayê. Bi
fikrên
biriqî re rê li pêşiya
nivîsa kurdî vedike. Nivîskar ew kes e ku bi afîrînerî û
çalakiyên xwe ve, bi rabûn û rûniştina xwe ve, bi têgihiştin
û vegotina xwe ve rihê civakê diguherîne.
Lê em kurd di nav vê pîrozweriya nivîsa
kurdî de trajediyeke mezin
dijîn. Dema ku em bi awayekê (bi
hemdê xwe, an jî bê hemdê
xwe...) dikevin nav meydana nivîsîna kurdî, bêyî ku em serê
xwe piçekî li ser tarîxa
peyva kurdî biêşînin, bêyî ku em hûşiyên nivîsîna
dinyayê tahm bikin û
binasin, em kaxizên kurdî reş dikin.
Berî her tiştî pêvoja û qonaxên nivîsîna
kurdî bi awir û hişê sosyologekî/ê
nehatiye veçirandin. Kodên nivîsa kurdî ji rojnameya
Kurdistanê (1898-1902) bigire heta îro, li parçe û welatên
cihê li gorî şertên xwe
şêwaz digire û dimeye. Hişê xwendevan bi xwendina her
kitêb û kovarekê re bi
awayeke din diçeliqe.
*******************
Birader Evdile ev peyvên ko min rengê şîn
daye wan merov bi piraniya wan dikare wergerîne zimanê
Kurdî, taybetî peyvên Erebî, Tirkî û ez di ewê baweriyê de
me ko tu bi xwe jî wata wan dizanî, lê çima te wilo
nivîsandiye ez jî nizanim?
Birayê te
Ezîz Xemcivîn
Dubey
22/1/2006
...................................
Veger
>>
tirej.net/com/org
