Gotar

 

 

 

 

Ezîz Xemcivîn
Pertûka bîranînên
Apo Osman Sebrî 

Diyarî: nivîskar Heyder Omer

Osman Sebrî: Ev têkoşerê bi nav û dengekî bilind û balkêş, bîrhatinên xwe bi rastiya herî rast nivîsandine, yekem car sala 1988an li gel hevalekî em tevde çûn mala kesayetiya netewî birêz Osman Sebrî, me berî wê soz ji wî standibû, da em hevpeyivînekê li gel Apo bikin, bi şev piştî êvareke hêmin em çend heval birêz Xweşnav, Hêja Çîçek keça seydayê Tîrêj û Cemîl Tîrêj li gel hev em bi ber taxa Nehas li navenda kurdan li qontara çiyayê Qasiyûn li bajarê Şamê, bi derbasbûna me re em li Kewê birazeya Osman Sebrî rast hatin, Kewê bi pêşwaziyeke şehnazî, rû bi ken em gihandin hêwana mezin paşê destûr ji apo xwest da em derbas bin bal wî; bi dîtina me gelek dilê wî şad bû, û bihna wî pir fireh bû, dixwest ko herdem kurdan li mala xwe bibîne, em jî ji xelkên Cezîrê bûn, apo weke bavekî li nifşê nû bi xwedî derdiket, wek min li destpêkê jî got ko em çûbûn ewî binasin û heger derfetê bide me em dê hevpeyivînekê li gel wî bikin, pêşî ne bi dilê wî bû, lê me rewş ji wî re got ko ne wek hevpeyivînê biderivîne; tenê em ji hezkirina wî dixwazin li gel hev bi axifin, lew ew dilxweş bû û destûr da me ko em tomara xwe bikar bînin….

Li Şamê mala Apo Osman bûbû navendeke çandeyî bi dehan mêr û jin xort û keçên kurdan li Apo vedihewiyan da ko ewan fêrî zimanê kurdî bike, li gel wilo jî her kesên ko ew didîtin herdem pirs li ser jiyan, têkoşîn û xebata wî dikirin.. Osman Sebrî di ewê kalbûna xwe, di dawiya temen de jî bi kir û karên xwe dijmin ditirsand, çimkî berî ewê hevdîtina me li gel wî bi çend salan; rêjîmê nasname ji wî kişandibûn, ew bê nasnama hiştin, heçê Apo di ewê demê de bidîta wê gelek li ber biketa ji ber pirî dema xwe li ser nivînê dibuhirand, bê alîkarî nedikarî derkeve derveyî malê, bi ser ewê rewşê de jî Hêzên Ewlekariyê{parastin} dev ji wî bernedidan..!!

 
Apo Osman Sebrî û Ezîz Xemcivîn sala1988an 

Apo Osman ji tu kesî şerm, tirs û veşartina rastiyê ne dikir, heger serê wî jî tê de biçiwa wê rast bipeyiviya.. û ev ji wî re bûbû sedema gelek astengiyan, lê bi Apo kêr nedikirin!!

Me gelek pirs nivîsî bûn, û me ew pir westand, lê ciwanmêr pirsên me bi tevayî bersiv dan, lê dibe ko hinek xwendevan bipirsin çima ew hevpeyivîn bi derng ket, ez dikarim bibêjim ko hemû hevpeyivînên Apo Osman Sebrî zengînin, lê pir dubare di pirs û bersivan de heye, derfet jî wek evê dema han bi min re tunebû, li gel hin sedemên din jî hebûn ko min ew hevpeyivîn belav nekir, ji ber em tev de zanin pêvajoka Apo jiyana wî, jiyana konevanî, toreyî û civakî lewra niha di evê pertûkê jî bêhtir bi firehî peyiviye..

Li dûv ewê serdanê jî em gelek carên din diçûn şevbuhêrka Apo, piştî demekê Apo nexweş ket, dostê min xoşnav li gel wî çû bal dektor Apo gelek gazin ji pişta xwe dikirin. Dektor piştî lê nerî û li rewşa wî a tendirustî baş mijûl bû, ji Apo re got: apo dewsa lêdaneke kevin di pişta te de heye û temenê wê jî ne kêm î bîst salan e… Apo got: ez gelekî ramiyam, hat bîra min sala 1968an di zindanê de ez ketim ber eskenceyeke giran de, hîngê ewan tawankaran ji her alî de li min didan gelek pehîn li min ketin û lêdaneke zor ez ji hiş xistim…!!

Berdewam dike û dibêje: piştî çend rojan ez birim {îfadê} ango bersivdanê da ez li xwe û kirên xwe mikur bêm… li dûv pirsên normal, Efser ji min pirsî: çi nerîna te di partiya desthilatdar de ye: Apo got min bê tirs jê re got: “zift” ango qîr e.. Efser dar lê hildide da ko li Apo bide.. yê ber destê wî ewî dirawestîne û jê re dibêje heyran ev bû çend roj em lê didin ev nerîna wî ye; hema lê nede.. ê Efser ji Apo re vegerand û got: hûn kurd şofînî ne.. bersiva Apo ji wî re ev bû; berevajî tu dipeyivî ên desthilatdar ew şofînî ne, ne kesên weke me bindest..!!  

 

Pertûka

Bîranînên Osman Sebrî

 

Pertûka Bîranînên Osman Sebrî, ji weşanên weşanxaneya Aram e, li Stanbolê hatiye çapkirin. Li gor naveroka pertûkê ev navûnîşanên wê ne:

 

-Bûyîna min,

-Têkoşer û xemxurekî ziman û gelê kurd,

-Osman Sebrî

 

Bîranên Apê Osman Sebrî,

şûreş, Eşîr, Malbat, Bûn û biçûkiya min, Berve xortaniyê, Felişîna şûreşê, Dûmahîka şûreşê, Heft rojan polîs li ser şopa min, Ramana bê havil, Reva bê armanc, Mehkema istiqlalê û xiniziya Bedirê Paşê, Mehekê li zindana Diyarbekirê, Mehkema Cemîlê Çeto, Mehkema me,Wesiyet, Li rêya sirgûnê, Heftê û sê rojan li zindana Edenê, Sê mehan li zindana Qoniyê, Sal û nîvekê li zindana Denizliyê, Du bendî, Bêbextî, Vegera welêt, Rewşa malbatê û êrdimê, Xinizî, Berve xebata welêt, Kuştina Bedirê Paşê û çûna Sûriyê, Berve rastîne tal, Silo Begê kî ye?, Çûna Reqayê û tevgera 1930, Ilyas Dêrikî kî ye…

Ez navêm derbasî naveroka pertûkê bibim; lê divê li ser çend xalên giring birawestim:

Pertûka {Bîranînên Osman Sebrî} ji aliyê weşanxana Aram de hatiye çapkirin, li rûpela 7an nivîsek hatiye nivîsîn li bin navûnîşanê{ têbîniyên weşanxanê} li dawiya wan kurte têbîniyan yên ko min tu têbînî di wan de nedîtin tenê gotine"  Osman Sebrî di sala 05.01.1905an de li navçeya Narinceyê hate dinê.!

Ev hevok bi tevahî ne wek ko Osman Sebrî di rûpela 9an de li ser xwe nivîsiye.. Apo dibêje:" di roja 7.1.1905an da li gundê Narincê hatime dinê…!!??

Li çend pelên pêşî kurtejiyana xwe berçav dike, di piçûkaniya xwe da barê mal û eşîra xwe hilgirtiye, dema bavê wî çûbû ser dilovaniyê temenê Apo 16 sal bû, li gel apê xwe Şukrî ma; bi kar û barên eşîrê radibûn.. li dûv têkçûna şoreşa Şêx Seîdê Pîran malbata Apo dijî hikûmeta Tirk şer kiriye, di encam de du apên wî bi dar ve bûne, û ew jî du sal kêm mehekê tê zindan kirin..

Cara diwem heft mehan dikeve zindanê, di 24/12/1929an ji ser xetê diçe bin xetê ango tê perçê kurdistana piçûk.. li wir jî li gel partiya Xoybûnê du salan xebatê dike…

Li ser girtina xwe dibêje ko li navbera salên 1926an ta sala 1972an 18 caran ketiye zindanê û sê carî sirgûn bûye..

 

Di derbarî çîrok û helbestnivîsînê de wisan nivîsandiye:

“ di piçûkaniya xwe da min ji çîrokan hez dikir, çîrokbêjek li ku hebûya min di şande dûv wî, an ez diçûm da li çîrokên wî guhdarî bikim. Heçî çîroka kurt hinekî bi min re derdikeve, lê a dirêj ez peyayê wê me…”

“Piştî hindek mezin bûm mêldariya helbestê li bal min çêbû, lê mixabin ji dîwana Melayê Cezîrî û Mem û Zîna Ehmedê Xanî pêve helbestên kurdî li nik me tunebûn. Lê min helbestên turkî pir xwendine …”

 

Filaş:

Birêz Berken Bereh ewî jî gotareke xwe ya li sala 2003an li kovara vesta, gûz-payiz, ji pertûkê re weke pêşgotinekê nivîsandiye; lê mixabin li gor min pertûk bi tevayî li gel pêşgotina Berken xwend; ji min re hat xuyakirin ko Brken Bereh pertûka Osman Sebrî nexwendiye, çimkî pir cêwazî di gotina wî û Apo de heye nimûne:

Berken gotiye: Osman Sebrî di roja 7/1/1905an de li gundê narincê hatiye dinê {R9}.

Di nerîna min de yê pêşgotina pertûkê ji aliyê weşanxanê de nivîsandiye, ew jî Berken Bereh  bixwe ye.!!

Berken di rûpelê 15an de daniye: Osman Sebrî û herdu mamên xwe û êla wan alîkariya şoreşa Şêx Seîd kirine..!!

Osma Sebrî di pertûkê de daniye: “di dawiya sala 1924an da dema Şêx Seîd bi şoreşa xwe rabû, hîngê min tiştek li ser gelê kurd û gelparêziyê ne dizanî {R10}

Berken dibêje: “Osman Sebrî heta çû ser dilovaniya xwe ji ber xebatên xwe yên siyasî duwazdeh caran hate girtin”{R16}

Osman Sebrî dibêje: “di navbera salên 1926-1972an da 18 caran ketime zindanê û sê carî sirgûn bûme.. ” {R12}

*          *          *

Têbînî:

Di dema min li ser evê pertûkê dinivîsand hevalekî ez li ser xalekê giring hay kirim; ew yek jî ko ev pertûk li sûriya xwendiye û nivîskar Dilawerê Zengî pêşkêş kiriye; li gel ko ewî gazin kirine an ji weşanxaneya Aram dilsar maye.. çimkî li gor gotiona Dilawer ko ev karê giranbuha ji danheva wî ye, û weşanxanê ev xal ne aniye ziman…

Derbarê evê mijarê min emailek ji birêz Dilawer re şand da em nerîna wî jî bistînin, lê mixabin nizanim ne emaila min negihayê; an jî gihayê û di ser guhê xwe re avêt, dîsan bang ji bo wî heye armanca min ji evê yekê jî da ko mafê kesekî winda nebe, û xwendevan jî rastiya evê mijarê binasin; tev ko Dilawer bi evê ramanê ji bilî xwe re baweriyê pê nake, lê divê rastî jî bête xuyakirin..

Ji ber ko li pêşiya pertûkê weke bi dizî navê {Hoşeng Sebrî} hatibe nivîsîn ne bi nivîseke beloq û eşkere ye… tiştê din jî ko li evê pertûkê balkêş e rûpelê dawî gihaye 170 û ev xêza dawî ye: Xalis mirovekî xweşpeyv bû û dostanî zûka di nava me de çêbû….R170

Li dûv evê xêzê tiştekî din nehatiye nivîsandin, bê ko bê nîşan kirin jî pertûk kuta bû an na, an beşekî din heye û an paşgotinek hebe dawiya evan bîranînan pêk diyar bibe..!!

 

28/9/2005

Ezîz Xemcivîn

tirej.net/com/org