Hevpeyivîn

 

 

 

 

Xalis Misewer
Hevpeyvîn: Qado Şêrîn

 

 Hevpeyivîn hêjayî xwendinê ye, bixwîne dako tu xwe nas bikî...

 

* rewşenbîrê Kurd çanda xwe bi giranî mîna meşa reqê, li pêş dixe.
* Rewşenbîrê kurd ji xwendinê bêhtir dinivîse.
* rexnevan ji qesid kesayetiya nivîskar derdixe ber neynika rexnê.
*helbesta kilasîk, piştî Cegerxwîn hê koça bi temametî ranekiriye, lê ber bi dawiya xwe ve diçe
* Helbesta nûjen hê li ser lingê xwe baş nerawestiyaye û cihê xwe hê dinav me de baş negirtiye.
* di civakeke ne azad de, wêje û helbestên wê civakê li gorî demê, nikarin xwe li pêşxin.
* gava helbestvan nikaribe helbesta xwe bi hesteke bilind biguhêze xwendevanê xwe, û xwendevan li ber bayê wê neyê hejandin, wê çaxê ew pirsgirêkekê helbesta nûjen zêde dike.
* Lê ne mîna nerîna wî zimanzanekî Kurd ku berya çendakî li ser ekrana (roj tv), zimanekî fermî ji Kurda re pêwist ne didît.
* bi demeke ne dirêj ve, wê her zaravek li cihê xwe bibe zimanekî fermî, wek çilo Latînî ji hev ket, û bûne firensî, espanî, italî.....hwd. 
* bi rengekî giştî çand û wêjeya Kurdî hê ne ligorî xwestekê dibînim.
* gelek gazinên me ji Kurdên derveyî welêt hene, li gorî wê azadiya zêde hê sitêleke wêjeyî xas bi xwe ava nekirine.
* em tilivizyona Kurdî – bi rengekî giştî- hê wê ne li gorî xwestekê di pesinînin,  ango bûyer û pirsgirêkên Kurdî, di ekranê wan de bi xurtayî nayêne xuyakirin.
* sînorên dijminan di navbera Kurda de çandine, bi yekîtiya ziman têne rakirin.
* rewşenbîrê bi zimanê xwe hê nizane binivîse, û hê xwe fêrî ziman nekiriye, wî çaxî nexeme bi çi zimanê biyanî dinivîse bila binivîse

 

1-ji bo xwendevanên malpera me li derveyî welêt û li seranserî Kurdistanê te nas bikin, gelo Xalis Misewer kiye?, çi dinivîse û çi berhemên wî hene?.
Berî hertiştî ez spasya te û ya malpera Tîrêj û hemû xebatkarên wê dikim, ku di îro de ev malper bûye, dengê çand û rewşenbîrya Kurdî, û gelek delal û hêjaye.

Ji bo nasnama xwe ez wuha dibêjim: Ez li bajarê Qamişlo, li dibistana bi navê Erebistan, mamosteyê cuxrafiya me, ji mêj ve ez bi zimanê Erebî dinivîsim, û ji demeke ne nêzîk ve, bi Kurdî jî dinivîsim, lê min gotar û berhemên xwe ji ber gelek zehmetya ne diweşandin. Ez nuha di malper, û govar,  û rojnemeyên Kurdî û Erebî de jî,  çi li derveyî welêt çi li hundrê welêt diweşînim û belav dikim. Gelek nivîsandinên min ji zû ve, destnivîs mabûn, mîna çîrokên folkilorî, şano, dîrok(Tarîx) û meytolociya, lê mixabin ji ber  zordarya berê, ku bi ser me de dihat, ew nebedîbûn yan hatin şewitandin.

Pirtûka seydayê (Cegerxwîn) ya binavnîşana (Tarîxa Kurdistanê) bi herdû beşên xwe ve, ku bi Kurdî hatine nivîsandin, min wergrandine zimanê Erebî, ew jî çap bû û belav bûne, pirtûka şoreşgêrê Kurd (Hesen Hişyar serdî) ya bi navê( dîtin û bîrhatinên min) ji Kurdî min ew jî wergerandiye Erebî, lê hê destnivîse çap nebûye,  pirtîkek jî bi zimanê Erebî bi navê (El- iqtîbas welcins fittewrat) min bi zimanê Erebî daniye û çap bûye,  pirtûkek rexneyî  ku bêhtirê wê ji wan gotarên di malperan de hatine weşandin, hê dest nivîse û li ber çapêye, û projeyin hin pirtûkên li ser foliklora Kurdî, û yek jî li ser dîroka rojhilata navîn ya herî kevnar, û gelek gotarên  rexneyî li ser berhemên nivîskarên Kurd û yên Ereb jî hene, û hin jî hatine weşandin. Gotar û berhemên min, Bêhtir bi bûyer û pirsgirêkên Kurdî ve girêdayîne. Xebata min ya rewşenbîrî – bêhtir- di warê foliklora Kurdî, û rexneya wêjeyî, bi zimanê Kurdî û bi Erebî jî dinivîsim. Dîsanê ez bi dîroka rojhilatanavîn, û ya islamê, û bi mîtolocya û olên kevnar ve jî mijûlim .

2-li rojavayî Kurdistanê rewşa çand û wêjeya Kurdî di çi radeyê deye?, tu çawa dinirxînî?
Bêgûman ez karim bêjim: Ku çand û wêjeya Kurdî di virada, mîna dareke nûçandîye, rehê wê hê baş erd negirtine, û bejna xwe hê baş rastnekireye, lê evna nayê wê wateyê, ku hin bejnên wêjeyî û helbestî yên dirêj, li vira derneketine, lê ew jî pir kêmin. Ji ber ku rewşenbîrê Kurd li vî parçê Kurdistana rojava, çanda xwe bi giranî mîna meşa reqê, li pêş dixe, xwendinê û nivîsandinê bi hev re nameşîne, ango ji xwendinê bêhtir dinivîse. Ji niviskarên Kurd re, nemaze ji yên biyanî re - weke ku tê xwestin - evqasî naxwîne, yan jî kêm berhemê wan nasdike. Lê ez di bêjim: Ku pêşerojeke baş ji wêjevan û helbestvanên Kurd re bi lez tê, lê ew kesên akadîmî li vira gelekî dernakevin, ji ber wilo û ji ber çavdêrya hukûmetê jî, pêşketineke hêdî hêdî, lê ne li gorî xwestekê li vira ava dibe.

3-ko rexnevan û lêkolîner tunebin, gelo çand û wêje dikarin bi şêweyekî zanistî bi pêşde herin?
Spas ji vê pirsa zîrek û giring re. Bi rastî – mîna misrî dibêjin - ez bi devekî tije dibêjim ...Na... tu çand û tu wêje, li bal hemû milletan, bêyî  rexn û rexnevanan, tucara li pêşnakevin. Divabe -nemaze rewşenbîrê Kurd- vê peyvê bi morîk ke û bi guhê xwe ve darveke, û vê bûyerê baş nasbike, û  rexnê li berhemên xwe qebûlbike. Çimkî ku rexne ji wêje  û helbestê re, mîna wî çakûçê ku wê şîşa xwar rast dike, pîs û baş, çê û xerab,  ji hev cuda dike. Lê mixabin hin kelem li ber rexnê, li ba me Kurda bi xurtayî derdikevin, ew jî ewe, ku rewşenbîrê Kurd hê rexnê li ser berhemên xwe qebûl nake û napejirîne, ji alîkî din ve, rexnevan jî di vê babetê de, hefqasî ne zêde hişyare, yan jî carna ji (qesid) ve zêde dide ser devera kesayetiya nivîskar, pirê caran ne berhemên wî derdixe ber neynika rexnê, lê kesayetiya wî, ji xwere nîşan û armanc digre. Ango pirsgirêka rexnê nemaze li ba me Kurda, ji nivîskar û ji rexnevan herduwan dertê.

4-Hin kes dibêjin ko helbesta kilasîk li ba Cegerxwîn bi dawî hat, û Cegerxwîn jî koça dawî kir, îca ew ên bi dû Cegerxwîn de ka em çi ji wan bikin?
Weke ku dibêjin: Wêjeya kilasîk bi ricîma fiyûdalîzmê ve girêdaye, lê ez gumandikim ku bermayên helbesta kilasîk, piştî seydayê Cegerxwîn jî, hê li ser vê gastînê têne xuyakirin, ango hê koça xwe bi temametî ji nav dilê nivîskarin me ranekiriye, lê bêguman ew jî biber dawiya xwe ve diçe, hebûna helbesta kilasîk, ku bi ta vê demê kişandiye, ew jî jiber ku tasîra wêje û helbestvanên kilasîkê yên  kevnar, mîna (Seydayê Cegerxwîn), li helbestvanên me hê jî xweş xuya dike. Em nikarin di vê babetê de li ser wêje û helbestvanan ferzbikin, ku çi pinivîsin çi ne nivîsin, kilasîk yan ji bilî kilasîk, ez bawer dikim gereke helbestvanên Kurd jî, mîna her helbestvanên cîhanê, di vê demê de, derî û pencerên xwe ji bayê nûjenyê re bi xurtayî vekin, lê bêguman divabe ku nûjenîyeke, bêhna qada welat û civaka Kurdî jê were, û naveroka wê, bi hesteke bilind ji kaniya dilê helbestvanê Kurd  û giyanê wî bê kişandin.

5-Helbesta nûjen, gelo cihê xwe di nav me de girtiye?, an hîn dem jêre divê..
Mîna me got, gereke helbestvanên Kurd bi bal helbesta nûjen ve herin, û dirin jî, ji bo wilo, birastî em dinêrin ku helbesta nûjen li vî parçê ha di warê rabûn û pêşketinê deye, lê li ser lingê xwe baş nerawestiyaye û cihê xwe hê dinav me de baş negirtiye, û demeke baş jêre divê, ta bi radeyeke baş, cihê xwe dinav dilê mirovê Kurd de bigre, ev tişt jî gelek sedem jêre hene, ya herî mezin jî bindestiye, ew jî pir diyare, ku di civakeke ne azad de, wêje û helbestên wê civakê li gorî demê, nikarin xwe li pêşxin, ango helbesta Kurdî bi rengê stêlekê (medresekê) cuda li vî parçê rojava hê xwe diyarnekiriye, gelek helbestvanên me, hê sitêlin helbestvanên kevin dişopînin, û yên bi Erebî jî dinivîsin sitêlin helbestvanên Ereb dişopînin. Ji ber wilo vî tiştî ne hiştey rivîna hestên helbestê, bi dijwarî xwe berde nava mirovên civaka Kurdî de. Bêgûman ez vî tiştî mîna kêmayî ji helbestvanê me re nabînim, çimkî evna gavin rastin, di destpêka rabûna helbestê de, li cem hemû milletan jî wuha heye, lê em hêvîdarin ku evna gavin pir mezinin, bi bal helbesteke nûjen, û  xwedî sitêleke  resen û cuda têne avêtin.

6-Pirsgirêka helbesta nûjen di ku deye ta ko xwendevanên wê hindikin? Di ziman, ferheng, gotina zor, şêweyê nivîsandinê, zarav an di sînoran de ye, çima li guhê xelkê xweş nayê?
Ji bilê tiştên me dabûne xuyakirin, pirsgirêkên helbesta nûjen li ser asta Kurdistanê bigiştî, ji vanên te jimartine bêhtirî xwe, şêweyê nivîsandinê,  û zarave, û sînorin jî. Lê di vê helwestê de divabe em rola helbestvan jî ji bîrnekin, gava helbestvan nikaribe helbesta xwe bi hesteke bilind biguhêze xwendevanê xwe, û xwendevan li ber bayê wê neyê hejandin, wê çaxê ew pirsgirêkeke helbesta nûjen zêde dike, lê li ser asta herêmî pirsgirêk – tevlî sûcdarya helbestvan – ew bi ferheng û gotina zor ve tê girêdan, lê herdem divabe em sûcê xwendevan jî ji bîrnekin, dema hê baş xwe fêrî zimanê Kurdî nekiribe, yan jî rewşenbîrya xwe li gorî demê li pêşnexistibe, û guhek mozîkî ji xwe re perwerde nekiribe, û bingeheke rewşenbîrî ji xwe re baş ava nekiribe, wê çaxê xwendevan nikare xwe bigihîne asta nivîsandina helbestvan, û wateyên helbestê di serê wî de xweş nayêne meyandin. Û muzîka wê li awê guhê wî xweşnayê.

7-Ziman bi hemû zaravayên xwe dikare çi rolê bilîze ta ko rihê xelkên Qamişlo, Amed, Hewlêr û Mihabadê ber bi hevûdu ve nêzîk û şêrîn bike, sînoran nehêle û berhem bêne xwendin?
Di vê babetê de ez dikarim wuha bêjim: Berya hertiştî, dezgeheke zanistî bi navê (Korê Zimanê Kurdî) di îro de pêtiviye (pêwîste), ku ji herçar parçê Kurdistanê zanyarên (fîlolocî) ango zimanzan, cihê xwe di vê dezgehê de bigirin, dibe mîna vê dezgehê li Kurdistana Iraqê hebe, lê nûnerên wê ji herçar parçê Kurdistanê cihê xwe tê de ne girtine. Piştî ava bûna vê dezgehê - mîna me dabû xuyakirin jî – gereke nûnerên wê zaravekî Kurdî, mîna zimanekî fermî, ji herçar parçeyê Kurdistanê re hilbijêrin. ku ew zarav ji hemû Kurda re bibe zimanê fermî, di dibistan, rojneme, govar, û medya Kurd de bikar bê. Û hemû Kurd pê bixwînin û binifîsin, bila zaravên din jî, ji zimanê fermî re alîkarbin. Zaravên gelek di zimanekî de, bêgûman ne bûyereke nêgetîv tê hejmartin, ji ber ku hebûna van zaravan digel zimanekî fermî de, wê (fêdayeke) mezin li zimanê fermî bike, ji ber ku her ziman bi zaravên xwe fireh û zengîn dibe, ango çaxa peyvek ji zimanê fermî re lazimbe, ji dêlva ku ji zimanê biyaniya wê peyvê bibe, wê ji beşên zaravên Kurdî bîne. Nimûne: Di zaravê kurmacî de peyva Erebî (qelem) em bikar tînin, lê em karin, ji dêlva wê ve peyva (pênûs) ji zaravê soranî bikar bînin....Lê ne mîna nerîna wî zimanzanekî Kurd ku berya çendakî li ser ekrana (roj tv), zimanekî fermî ji Kurda re pêwist ne didît, dêmeke ez xetereke mezine dibînim çaxa ev hemû zarav bi tena xwe, û bêyî zimanekî fermî hebin, ji ber ku bi demeke ne dirêj ve, wê her zaravek li cihê xwe, bibe zimanekî fermî, û mîna milletên latîn li nav me Kurda çêbibe, ku di demekê de, hemû bi yek zimanî di peyivîn, lê hin bihin zaravên wan ji hev cuda di bûn, û piştî demeke ne pir dirêj, civakên wan ji aliyê ziman ve dûrî hev diketin, û her zaravek ji milleteke latînî re, bi bû zimanekî fermî, û bi vî hawî milletê  latîn ji hev ket, û bûne,  firensî, espanî, italî.....hwd

8-tu rewşa çand û wêjeya Kurdên rojava hin li derveyî welêt û hin jî li hundirê welêt çawa dinirxîni?
Bi rengekî giştî li rojavayê welêt çand û wêjeya Kurdî, di demeke pêşketinê de dibînim, çi li hundirê welêt çi li derveyî welêt, rojbiroj gavên xwe pêşde davêjin, tu cudabûnek mezin di navbera pêşketina herdû aliyan de nayê xuyakirin, lê li derve û li hundur jî, ev pêşketin – tevlî ku bejnin wêjeyî dirêj jî hatine xuyakirin - lê bi rengekî giştî çand û wêjeya Kurdî hê ne ligorî xwestekê dibînim, çi di warê çap û weşanê de, û çi di warê naverokê de, ji ber ku pêşketina çandê û wêjeyê û helbestê jî, herdem bi pêşketina civakê ve girêdaye, pêwendiyeke (diyalektîkî) dinavbera herdû pêşketina de heye.

Ji bilî wilo jî, li hundrê welêt kelemên mezin di riya çand û wêjeya Kurdî de derdikevin, ew kelem jî, ji aliyê hukûmeta desthiladare ve dertên, ku desthilatdar nahêle Kurd govar û rojneme û berhemên xwe çap û belav bikin. yan jî grêdanekê mîna yaneyên rewşenbîrî dinav xwe de ava bikin, yan jî berhemên rewşenbîrên parçên din ji Kurdistanê bigihîjin hev...hwd. Ji ber wilo, li hundurî welêt gavin pêşketineke çand û wêjeyî hêdî hêdî têne avêtin. Ango çemê çand û wêjeya Kurdî di herike, û tucaran nema tê rawestandin.

Lê gelek gazinên me yên biratî, ji Kurdên derveyî welêt hene, ji ber ku çand û wêjeya Kurdên derveyî welêt em dinerin, li gorî wê azadiya zêde li wira, hê sitêleke wêjeyî xas bi xwe, mîna koçberên Ereba ku (El- edebilmehcerî) ango wêjeya koçberî, û ne dîsanê mîna wan jî ku (El-rabîte- Elqelemiye) ango girêdana qelemî, li welatê koçberya xwe ava kirine, hê Kurda evtişt li derveyî welêt pêkneanîne, nebese wilo jî, min carekê gotarek di vê babetê de nivîsîbû, gotibû û dîsanê dibêjim: Di vê gastina Europpa ya ku bi ferehî ji çand û xwendinê re hevqasî vekirîye, xelkên hundirî welêt, bi hesretin ku zarwên xwe bi mal û bi pera li wê gastîna ya vekirî û azad bi xwendin bidin, lê mixabin em dinerin, ku Kurdên derveyî welêt  mîna koçberên felestînê – li gorî tê xwestin- ew bawernameyên bilind – weke ku tê xwestin- ji xwe re qezenc nekirine. Ango – tevlî ku em dizanin hin pirsgirêk li wira hene jî – lê ew kesên rahiştine bawernameyên mîna macistêr yan doktora gelekî kêmin. Lê em dîsanê xwendineke bilind bawernameyin bilind, çand û wêjeyeke pêşketî, ji wan di xwazin. Û em spasiya wan dikin, ku bi tilivizyon û malperên xwe, di xizmeta siyaset û çand û rewşenbîrya milletê xwe dene, û kullekeke (pencereke) çand û rewşenbîrî dane vekirin, ku ronak û rewşenbîrên Kurd bêhin û nefesa  xwe ya çikyayî têre derêxin.

9-Rola Internet di hemû hêlan de çiye?, medya Kurdî, Tv, malper, radyo, rojname û kovaran çawa dinirxînî?
Em bi hemû beşên medya Kurdî ve gelekî  dilşad û kêfxweşin. Birastî intirnet û malper di warê çand û rewşenbîrya Kurdî de roleke pir giring dilîzin. Û di çaxê ku kesekî deryê çapemenya xwe li ber belavkirin û weşandina berhemên çand û rewşenbîra Kurdî venedikir, wê çaxê intirnetê û malperan derî û şibakene pir fireh ji rewşenbîrên Kurd re divekirin, û pêşketineke pir mezin di warê çand û rewşenbîrya Kurdî de pêkdihat. Ez gelekî bi mlperên Kurdî kêfxweşim û dibêjim: Anha malperên Kurdî, bi rola rojneme, govar, û dibistanan jî dirabe, malperên Kurdî – ji bilî ku pencere û kullekin ji bêhna rewşenbîrê Kurd re jî – dîsanê dibin mîna neynikê, ku hemû kevin û nûyên xwe ji hêla siyasî, folklor, ziman, û çand û wêjeyî jî, milletê Kurd tê re bibîne. Bi vî hawî hişyarîyeke mezin di nav milet de tê afirandin, û pirsgirêk û astengiyên ku li dor Kurda têne pêçan, ew jî di riya Internetê de digihê çarnikarê cîhanê, û ji xelkê re zor û sitemkariya li wan dibe bi milletên cîhanê dide nasîn.

 Tilivizyona  Kurdî jî, dikare roleke pirmezin û pir gring, di warê hişyariya Kurdî, û fêrbûn û yekîtiya ziman de bilîze, lê tilivizyona Kurdî – bi rengekî giştî- hê em wê ne li gorî xwestekê di pesinînin,  ango bûyer û pirsgirêkên Kurdî, di ekranê wan de bi xurtayî nayêne xuyakirin, hevpeyvîn û rave û şîrovekirina bûyerên gerim, yên li ser gastînên Kurdî û yên li rojhilatanavîn û cîhanê jî, ku bi bûyerên Kurdî ve girêdayîne, zêde cihê xwe di van ekrana de nagirin, pirê dema wan bi govend û dîlanan derbas dibe, nemaze tilivizyonên Kurdistana Iraqê, ku asta weşanên wan ne ligorî germ bûna demê, û wan bûyerên rojane ku li Iraqê gurr di bûn. 

Rojneme û govarên Kurdî jî, dikarin roleke mezin, di warê çand, û siyaset, û rewşenbîrya Kurdî de bilîzin, lê ne mîna Internetêne weşanên wan fireh belav nabin, ji ber ku hakimiyeta hukûmetên destlatdar di hundirê welêt de, li ser wan heye, û ji alîkî ve jî, ew xwendevanên Kurd yên bi zimanê xwe zanin bixwînin û binivîsin  pir kêmin, lê di vê çarçûvê de, rojneme û govarên ku li derveyî welêt têne weşandin, dikarin roleke bêhtir di vî warî de blîzin, lê ew jî li wira ne mîna hundurê welête millet heye, ev tişt dihêle ku  tasîra wan di çarçûveke teng de bigere. Ji ber wilo ez dinerim, ku di warê siyaset û rewşenbîrya Kurdî de,  rojname û govarên Kurdî, hê cihekî xwe yê baş di nav millet de negirtine. Wuha jî radio dikare, di warê çand û ziman û  hişyariya siyasî de baş bi rola xwe rabe. 

10-Jixwe ziman merovan ava û perwerde dike, dîrok, helbest..rabûn û rûniştina me bi ziman re, sînorên cugrafî hene, sînorên zaraveyan hene, ji bo ko em 40 melyon kes bê sînor bijîn çi ji bo me divê?
Evna tiştekî raste ziman merovan ava û perwerde dike, ango ziman cihê fikir û ramana milletaye, zanyar dibêjin: Ku tu bi çi zimanî bi axivî, tu bi ramanên milletê wî zimanî jî di rame, ji ber ku fikir û raman di riya ziman re têne guheztin, nifşek mirov disipêre nifşekî din. Lê ez ne wilo bitenê li ziman dinerim, ziman nasnameye, giyanê mirov û milletaye, çaxa giyan diçe mirov jî vê re diçe, nasnama xwe jî vêre wendadike.

Bêyî  ku gellekî em bidinûbistînin, ez dibêjim û herkes jî dizane: Ku ev sînorên dijminan di navbera Kurda de çandine, bi yekîtiya ziman têne rakirin, ango gava li dibistanan zarokên me bi wî zimanê xwe yê fermî perwerde bibin, wê çaxê sînor ji orta milletê me radibin. Lê çawa wê ziman bibe yek. Ew jî – mîna me gotibû – dîsa jî em dibêjin: Divabe zaraveke ji herdû zaravên Kurdi ku piraniya Kurda di îro de, bi wan di axivin û dinivîsin, ango yan kurmanciya jorî (Behdînanî), û yan jî ya jêrî (Soranî) ji herduwan yek bê hilbijartin, û ji herçar parçê Kurdistanê re û ji hemû Kurda re, bibe zimanê fermî, û zaravên din jî bila di cihê xwe de, mîna zaravin herêmê bimînin, bi tena xwe ji axaftinê re bimînin. Ez guman dikim wê çaxê sînor di nav me de namînin

11-Ji bo zimanekî standard, çi gereke, ferhengek gereke, rêziman û alfabek yan hin tiştên din?
Berya her tiştên te jimartine, dîsanê dibêjim: Ava bûna dezgeha (korê zimanê Kurdî) , û zimanê hilbijartî yê fermî tê, wê demê wê elfebêyek, ferhengek, û rêzimaneke tekûz jî, ji wî zimanê fermî re divabe bêne danîn, di dibistanan de werê xwendin û di medya Kurdî de bê weşandin, bêguman  wê çaxê ne bi tenê zimanekî standard ji Kurda re tê danîn, lê wê hemû sînor û pirsgirêkên ziman jî, ji nav me Kurda bi hesanî rabin. 

12-Tu çi alfabeyê rast dibînî û çima?
Bê virdewirde dibêjim: Elifbêya bi tîpên latînî bêhtir rast û duriste ji zimanê Kurdî re dibînim, ji ber ku di zimanê me de, peyvên bi tîpên latînî têne nivîsandin, ji aliyê wate û mozîkê û deng ve, bêhtir li ber guhê xwendevan xweş tê, û di mejiyê wî de cihê xwe baş digre, dûvra jî tîpên Erebî ji milletên ku bi koka xwe Samîne hatine danîn, û zimanê me jî bi koka xwe dûrî yê wan e, lê tîpên latînî ji milletên latîn re hatine danîn, ku zimanê me û yên wan bi  koka xwe yekin, çi ji zimanê wan re li hev bê, ji zimanê me jî re li hev tê. Ji aliyê nivîsandin û rêzê ve jî, rêza latînî bêhtir bi hev ve girêda ye, û ji ya Erebî  bêhtir bi hesanî tê xwendin.

13-Ta çi radeyê medya Kurdî dikare zimanekî standard peyda bike?
Di nerîna min de, zimanekî standard, ne ji medya Kurdî destpêdike, lê bêguman rola medya Kurdî piştî hilbijartina zimanekî fermî destpêdike, ji ber ku divabe medya bizanibe, wê bi çi zaravê ku ji hemû Kurda re, zimanekî fermî hatiye hilbijartin, weşanên xwe pêkbîne, di vê çarçûvê de, ango di warê yekîtî û belavkirin û fêrbûna vî zimanê yekbûyî de, wê medya Kurdî karibe, roleke serekane û pir mezin bilîze.

14-Tv, radyo, rojname, kovar, Internet….çawa dinirxînî?, û ta çi radeyê me Kurdan li ser helwesta rast perwerde dikin?
Ez bawer dikim, ku hemû hokarên te jimartine, ewna hokarên weşanê yên serekene di cîhanê de, û li bal Kurda jî rola wan pir mezin û giringe, evna mîna şûr çekeke bi dû alîye, ku tu di cihê rast de bi kar neyne, wê berya herkesî xwediyê xwe bide erdê, lê rola herî giring di nerîna min de, rola Internet û tilvizyonêye, ji ber ku li hemû çarnikarê cîhanê weşanên wan belav dibin, û ez dibêjim: Ta radeyeke pir bilind, rojname, govar nemaze Internet û tilivizyon, dikarin cemawerê Kurd hişyarbikin, û li ser ronakeke welatperwerî, çand, û rewşenbîrî, û siyaseta rast û durist, temaşevan û guhdêr û xwendevanên xwe perwerde bikin. Lê em hêvîdarin ku hemû Internet û tilivizyonên Kurdî yên pir delal, ku rêz û hurmeta me ji war e heye, û gllekî em bi wan kêfxweş û serbilindin, ku kesatiya Kurdî di wan de, cihê rêz û kerametê be. Ji ber ku Internet û tilivizyona Kurdî,  mîna neynikêne, wêneyên kesayetî, wêje, rewşenbîrî û çand, û rewişta Kurdî, têre ji xelkê ve têne xuyakriin.

15-ji bo amadekirina salvegera mehrecana helbesta Kurdî li rojavayî Kurdistanê, çi kar û xebat têne kirin?.
Li gorî ez zanim, vê salê hê tiştek ji bo mehrecanê nehatiye xuyakirin, û tirs heye ku dewlet hineke pirsgirêka di wê navê de derêxe, ji ber wilo, hê tu kar û xebat ji salvegera mehrecana helbesta Kurdî re, ta vê gavê nebûye.

16-tu ji berhemên ko li rojavayî Kurdistanê derdiçin raziyî?.
Bêgûman bi rengekî giştî dibêjim: Berhemên vî parçê rojavayê Kurdistanê- çi ji alî hejmartinê de, çi ji alî naverokê de- hê li gorî demê û  xwestekê xwe ne xemilandine, û hê cihê xwe baş negirtine, tê xwestin ku danyar û rewşenbîrên me, xwe bêhtir li pêşbixin, nemaze di warê dîrok û ziman, wêje û helbesta Kurdî de. Berya hertiştî gereke wêje û helbestvan, gelekî berhemên wan Kurdên navdar baş bixwînin, û  yên milletên hawîrdor jî, çi Ereb, çi Faris, çi Turk, û ji yên Europî jî bi xurtayî bixwînin, ji ber ku rewşenbîrên me, gelekî dinivîsînin lê kêm dixwînin. Ev hawe jî tasîra xwe li ser gastîna nivîsandin û rewşenbîryê ne baş di de, ji ber ku pêwendiyeke diyalektîkî di navbera nivîsandin û xwendinê de heye, xwendineke gelek = nivîsandinek resen û bi wate, lê xwendinek kêm = nivîsandinek bê wate derdixe. bi vî hawî, nivîskarê Kurd dikare hest û xeyalê xwe bilind bike, û çanda rewşenbîrya Kurdî, li vî parçê piçûk li pêşbixe.     

17-hin Kurd bi Erebî dinivîsin, berheman bi Erebî dinivîsin û diweşînin, tu van berheman cawa dinirxînî?, gelo tu wan li ser çi refikî dideynî?
Tevlî ku dibêjim: Gereke her rewşenbîrekî  Kurd, bi zimznê xwe binivîse, û yê bi zimanê xwe nizanibe jî, divabe – zû ne dereng- xwe fêrî zimanê xwe bike, û pê bi peyive, bixwîne û binivîse. Lê  bêguman rewşenbîrê Kurd, yê bi zimanê xwe hê nizane binivîse, û hê xwe fêrî ziman nekiriye, wî çaxê nexeme bi çi zimanê biyanî dinivîse bila binivîse, bi mercên ku naveroka berhemên wî, bêhna xaka Kurdistanê jê bifûre, wêne û bûyerên welatperweryê di naveroka wan de xuyabikin, û êş û pirsgirêkên Kurda derman bikin, wê çaxê em rewşenbîrê xwe li ser refika çand û wêjeya Kurdî bi rêz û hurmet datînin. Di vê babetê de em karin mîna nimûne, milletê (Cezayirê) bînin bîra xwe, ev millet niviskarê xwe mîna (Mewlûd Fir-ewn), (Katib Yasîn), (Mihemed Dîb).... Tevlî ku van hemû wêjevanên Cezayirî bi zimanê (Ferensî) berhemên xwe di nivîsandin, lê li Cezayirê mîna rewşenbîr û nivîskarin (Ereb) têne ditin, ji ber ku berhem û nivîsandinên wan li ser bûyer û pirsgirêkên milletê Cezayêrê yê Ereb hatine nivîsandin. Divirada grereke em jî, rewşenbîr û nivîskarên mîna (Selîm Berekat) ... (Yeşar Kemal) û ji bilî wan jî, yên ku bi Erebî û bi Turkî û bi çi zimanên din jî dinivîsin, em wan mîna nivîskarên Kurd bibînin, ji ber ku berhemên wan, li ser bûyer û pirsgirêkên Kurd û Kurdistanê hatine hûnandin. Lê bêyî wan mercên me gotibûn, ku nivîskar Kurd be jî, em nikarin wîna li ser refika çand û wêjeya Kurdî nadeynin.  

18-li dawî û bi navê malpera Tîrêj gelek spas ji bo cenabê te û bersivdana te, tu çi dixwazî li dawî bibêjî?.
Ez jî gelekî spasya hêja Qado Şêrîn, û malpera Tîrêj, û hemû xebatkarên wê dikim, û dibêjim: Ev miqatebûn û micûlbûna te û malperê û xebatkarên wê, bi zimanê Kurdî ve,  li bal me cihê rêz û huermetê ye, û em berdewama pêşketinê ji were dixwazin, û digel rêz û silava.

tirej.net/com/org