Mihemed Efîf
Elhuseynî
Mîdî: kulîlkeke kevnar û pîroz e
carekê bi kotekî
û carekê dilerize
W. ji Erebî: Axîn welat
(1)
kulîlk bi ser Mîdîyan de xûl
dibin...
bi ser dîrok û pêşanivîsê pirsên
kevin de
simê reha bi ser zerdeştiyan de
xwar dibe û barana nerm .
bagirtinek e
gewdekî ji poşmaniyê, û peyayin
herdem çekdar
bi êşê nuxamtî ne .... bi
şeydariya destanan
çiya bi wan bi dawî nabin
çiya wekî ku çawa dişewitin û
bengîn dibin
peyman û gotinên resen ew
şerpeze kirin
bi buhuştê nişînkirî ne
û li wê derê, bê sedem nimêj
dikin
holîtî ji wan dişemite...rûsarî
/ û hîn
xezal bi ser wan de diçeme
û naxwazin wekî mûma keşeyekî
vemirin
stiranên nerm wekî basklêdana
kewekî
bi perçeyên wan yên hişk
teraşdibin
yan jî mîna kewekî zimanê wan
dide dest tixûban, û xewnên berî zayînê
û yê ku ji wan geşdibe,
lerzandin e
berhevkirina sîberan
...buhuşteke perçe perçekirî
bo serwerekî mezin, êşine
seretayî,
bo refine bi Tawos bi nav dibin
rojên havînê yên dawîn bi dest
xwe ve nanîbûn
çek ji wan dibeliqin, ew jî
rêbariyekê bin ax dikin
ew û êzing û tîpên kêm wekhev
dibin
ji kulîlkeke kevnar...
kulîkeke kevin û pîroz
carekê bi kotekî
û carekê dilerizin .
(2)
her û her Mîdî bi simekî zer
tengav dibin
daristaneke jîr her bi wan re
dimîne
perestgehin di xûn û dema kêm
de
pêxemberin bûn raderdibûn
barkirin û zeyta pîroz bi dest wan
de
paşê girîmankirin wana
diçelmisînin
di êrîşên mirî de xewdikin
an di guwêçkemasîyekê de.... di
destikên xençeran de
û di destavêjên simî de, paşê
bangî agirine li serê çiyê dikin
û şikeftan bi pesindanan vêdixin
berf zora wan dibe,û ne bê ne
barûdê ew rakişandin
wa nûgihîştiyê ...
keçik bi lêvine ter
ji simekî sade û sibeheke sipî
sipî mîna mermer û bayekî rûşen
kulîlkê di girîşînê de deyne
û vê peyalê di destê Mîdiyan de
deyne.
Mîdî ne ...
reşek di pendiyariya wan de geş
dide
bangek bi rîhan û dergehên
kevnar xwe dişo
û Mîdîyin çiyan kirdar dikin ,weha
bi tirs in
agirekî bor di destên wan de
û çemek navê wî bay e, Elfebaya
wan dide ber xwe
li ku dahatin...li ku lerzandin
vêxistin
wekî çekên êrîşan dibriqin
wekî şanîdanên Zara
an wekî ewrne di borîngehên xwe de
vêxistin
û di tirba îbrahîm de, û li ser
perdeyên Hacer
dema sernişîv dibe... û ew dimre
xudayin bûn, an pêxemberine bê
nav.
wa nûgihîştiyê...
de hema te behaneyên wan belawela
bikirana,
li ser derî an di îstgeha Mîtroyê
de
hema te hinek ji şîngşînga wan
bihîşta
hinek ji pişka wan di bajaran de .
(3)
Mîdî ne... Mîdî ne
ta va şîrava sar û peyayê mîna
çolistanekê bêkes
ne hûrîyan ew bê dar û ban kirin
an şelûbûna gotinan
qamûşan ew veşartin... şivanan
û bêlîteyên reş yên ku
berdan...dengjêketineke sivik
kewekî bi valahiyeke simînî de
bi alî çihêrên wan yên kesk de
têvedayî
bi alî kevokên herî bilind
bilindtirîn tiştê ku ji hêşîn û
Tawwosan re
û peyvine wê bi dawî nebin...
wê dest pêneke wekî tiştekî ku nasnakin
tiştek navê wî rengê şêlî û
netewayetiyên wenda
berf di pişikên wan de
pişikine peritî li ser derbazgehan
ew tenê ne ...an helbestvanine
welatger defikan hildigrin
û komareke di beristana bakur de
daliqandî
di simê...û xûna meyandî de.
Mîdîyin kevnar in li kêleka vê
hêvarê
wekî ku çawa ling pêxwas diherikin
an tîpên Latînî ji kulîlkên wan
yên dirrinde diherikin
kulîlkine li bakur
û di qîrîna pezkûvî, yan Siyamend
de
carekê rindikin
carekê têr sibeha raburdû ne
an dest li Mîdîyan didin .
(4)
Mîdî û ew royekê hêvîdikin...û
xembariyeke belavkirî
çoleke xudêyî tijî efsane dikin
paşê hinekî xew dikin
hinekî dimrin
li ser şiîrên xwe, li ba belgeyên
xwe yên zer
li ba jinên xwe yên tozgirtî bi
giyanekî xûlbûyî
wekî rêbiwarên cengan dema
vêdikevin, yan vedimrin
bêtirî bêlîteyekê,kêmtirî
pêşanivîsekî çiyayî
yên ku rûbar di nîvê wan de
û çîrokne hinekî sûcdar
baran diçemin
diwêtek tune aliyên wan yên dûr
binivîse
da ku mîna qamûşê beravên Wanê
pistepistê bikin
û kulîlkên xwelibaker li ser tirba
Memê
yê ku ji dema tiştên derengmayî de
razaye
û ji dema sirûdan de dema hiltên
reş hiltên
paşê bi alî Mîdîyan de
wendayî ne li jêrî xudayan
wekî ku çawa ew dadipijikin
wiha giran
û bi kincine sipî di cejnan de
reş di simê de
û li ser lêvên nûgihîştiya ku
nazdariyan dike
...rêbarî ji çavkaniyekê
destpêdike
û ji kevirekî çiya ... û ji
êlan...êline
pife dema kevin dikin... û bi ser
Cûdî de xwar dibin
û berf xest û tîr e
û berf dide ser Mîdîyan
di herêmekê yan çîmenekê de
rêberek tune wan bi ser bêlîteyan
de bibe
ji vê berfê re ta pişikên wan ...
çogên wan dema xiniziyê bi wan re dikin
wekî ku çawa hildikişin
bêjeberzekirinên xwe
reş di bêlîte û xuyanekên bajaran
de
û zemînekî wenda xûnvediresîne
saqone xweşik
û çîrokine zorbaz mîna cergsoziyê
fêlbaziya xudayan
rengeh di bahatina pencereyekê de
ne
dirêjkirî ne li kêleka banga wan
di cî de sor diherike
axaftineke din tune ji bilî çend
navan di bajarên me de
ji bilî reşatiya tîbûna wan
hildikewşîne
û çîrokên ku gur didin ser .
(5)
Û ....
gelo wê bi ser wan vebe ?
li ser derbazgehan
li ser mêran di beristanan
de...dirêjeya xûnveresînê
dirêjahiya Mîdiyan... an mermerê
lê ew pendiyarî û agirine bo
bexşandinê ye
ji bazoran re van kesan davêjê
bêlîteya pîroz
di nav piyên wan de dema wekî
biyanîyekî xwe liba dikin
wekî perkewekî, simekî helandî
di pişika pendiyarê wan de
û yên hilkişyayî ne kesekin ji
bilî berberoyeke vê hêvarê bi bîr tîne
û wekî neynikên birîndar, wekî bê,
gurçikekê derbazdike
mêran radiwestîne ta cergsoziya
dawîn
neynik di ezmên de, û ew li ser
pendiyarê wan xwe dirêj dike
û ew Mîdîyin bûn gur li kêleka wan
radizên
û dîrokeke perçebûyî bo pencereyên
nivîsandî
û bo çemê bi ser berzebûna wan de
diherike
carekê berî Mehabad... û ta bahozê
şînîgiriyê dike, li cem mirîyin bênav
bê wêneyin sipî û kewrengî
tenê hinek kulîlk û gustîlkeke
pîroz
hedarbûna qamûşekî dengjêketî
Zara dibêje, paşê srûdên xwe yên
reş dadimrîne
Bê şoxî bardike
seywanên deryagerekê li Cûdî
hinek şikeft û yê ku li paş wan
mîrine vemirî ne
axaftinin di hinek çente de
û di salne de van sêwiyan diborin
wekî çiqilekî zuha ji miletekî tê
bîrê re
paşê Asiya derbasdike
bêyî tiştekî ku Siyamend ji qêrîna
wî rake
û ji barana Mîdîyan, an tiştê
hatiye vemirandin bimilmile
Mîdî ne...
bi kincin bi xûn, bi çelmisandina
tîpên Latînî
bi bapîrine demeke dirêj sirûdên
wan li ser lêvên me zelaldibûn
welatek û ewrne daketî,wekî
dengveger û bê
tiştê em bibîr tînin hildikşe, û
tiştê ku kulîlk hildigrin û şîlanên dayîkan
di bakurê xudê de yê dûr
û bi te ey pirtûka reş, tovên xwe
di xûnê de dihêlin
rojek li ser lêvên Memê hiltê
gelo simekî sade bûn?
an tenekeyekî gewdê Zara pê
dipêçin?
carekê di dîrokê de, wekî neynikên
Melik, şev derbazkirin
û meydana Qadî
mirî ne pesindan, û hazirbûna
kulîlkên wan ta lerzîna dawîn
hindik wekî darine di bayekî de
wekî hêvareke ji henasên wan vala
qebqebek nîne ji bilî sirûdên wan
tu rê nînin û hêveke şikyayî tê de
bêhêvî ne
pîşekarên peydaxan
şehreza ne di dagirtina rojên xwe
de bi barûdê
çiyayên xwe bi sala 1946
bi pûşakine di rûbaran de şuştî
saleke tenê ciyê ku ew babole
dibin
li lengergehekê digerin
tîpine êl jê diherikin, û
pendiyarekî pîroz
û stiran bi alî helhênana sêpêyan
de
bayek perdesonên wan têvedide
alê perçedike... paşê xûl dibe
kewek li baniyan
û Qadî careke din ranaweste
berfê neynika wî nuxamtiye
li kêleka wî gurrîna guran e
û bakurek li ser girnijîna wî ye
Mîdîyin bi ser wî de xwar dibin...
û çîrokekê bi bîr tînin
dilzarin, bi tixûbên xwe gemarî
bûne, bakurî ne
çiya bi ser wan de dadikeve
bêlîteyên wan jêbarkirî ne
jinan li xwe kirine, û dûr derin
hindik / hindik bi dûr dikevin
şerpezebûn li paş wan e, çekên
zingargirtî, mêrên seqet
û ne qadek hebû ne ba
vêca kî wê sînoran bibire?
êline ku wê tiştekî ji pendyar
nebînin ji bilî pişikeke qul
bi piyên xwe qir dike
tîpine di çapxanê de
û tiştê sezayî çola wan
morîkin,tûtinekî bi gotinan
berdêl kirine...gorgehin Mîdî
baraneke sivik û hinek
perrên kewan
cengine rabirdû yên bakurekî
girêdayî kulîlkeke pîroz
kulîlkeke kevnar û pîroz
carekê bi zorî
û carekê dilerizin .
1990- 1991
tirej.net/com/org
