Navdarên Kurd

 

 

 

 

Seydayê Mele Ehmedê Namî

*     *     *

 Nîgar Namî
Kurtejiyana Mele Ehmedê Namî
 

Bi reşkirina hin rûpelên bêzar, em ne desthilatê ronîkirin û berçavkirina pileya rewşenbîriya Namî ne. Lê em xwe, bivê nevê, derbarî danasîna kurtejiyana wî dibînin.

Hozanê Kurd, Cegerxwînê nemir, di dîwana Pirîsk û Pêtî de pesnê Namî di helbesteke xwe de bi vî rengî dide:

Namî, me ji nameya te zanî

Seyda yî ji bo melayê Xanî

Belê, Namî navnîşanê torevaniyê bû, ko mele Ehmedê kurê Mehmûdê kurê Evdulla li xwe kiribû û nivîsandinên xwe bi vî navî dixemilandin. Di jiyanê de jî bi navê mele Ehmedê Namî dihat naskirin.

Mele Ehmedê Namî di sala 1906 an de li gundê Erbetê, qeza Nisêbînê çavên xwe li cîhanê bel kiribûn, û ji sînga diya xwe Xedra Firşik bûbû. Namî destnivîsek bi navê Çiko li bîr im li şûn xwe hiştiye. Gelek bîranînên xwe di vê destnivîsê de diraxe. Wilo jî li ser kurtejiyana xwe radiweste. Tê de dibêje:

Di sala 1906 de, heyva gulanê li gundê Erbetê hatim dinyayê. Pênc pêhisiyên min li wî gundî agadar bûne. Ango, bi bîna gul û sosinan, bi dengê şalûl û bilbilan, bi dîtina roja jîndaran, bi hingivtina (destdana) berê dayikeke Kurd û li tamkirina şîrê bustanê wê dayikê tamdar bûne.

Paşê, ez bi dergûşeke darî ji darên çiyayên Kurdistanê li ser erd û di bin azmanê wê de, bi destekî kurdî, hatime hejandin... di himbêza dê û bavê dilovan de, bi delalî, hatime xwedîkirin...

Ez pêncsalî bûm bavê min havîna sala Berfa giran (Berfa sor) li bajarê Mêrdînê çû rehma Xwedê û li wê hate veşartin. Dema bûme heftsalî diya minî dilovan bi dilşadî û xweşî bi destê min girt û ez birim xwendinê...spartim seydayê gund... Lê, sed mixabin, piştî destpêka xwendinê, pir li min nebûrî diya min jî dest ji min kişand, çû rehmetê, ser da xewa şêrîn, xewa yekcarî, bê hişyarî.

Piştî mirina diya min, metika min ez û mala min ji gundê me yê kevin Erbetê rakirim û birim gundê Girhesin, yê ko mala wê lê bû. Piştî ko min dê û bavê xwe, yên dilovan bi yekcar winda kirin û ji nav heval û hogirên xwe derketim û çûme gundê biyanî nenas, ji metika xwe pêve min kesek nas nedikir. Hertim bi kul û derd bûm, diljar û perîşan bûm. Şev û rojên min, pirê wan, bê xew û xwarin derbas dibûn. Min baş dizanî, ko metika min hê ji dê û bavê min ji min re dilovantir e, zîziya dilê min agadar bû.

Metika min hê ji diya min bêhtir qedrê ilm û xwendinê dizanî... ji min re tim digot: ‘Kurê min, dive tu bixwînî. Her xwendin e ko insanan serfiraz dike. Xwendinê gelek jar kirine serdar, xwendin bi dest herkesî nakeve’.

Bi vî dengî, Namî cih û warên xwe di bin barê jiyana zor û sitem de, bi metika xwe re, diguhertin. Wilo, ji Girhesin xwe guhestin gundê Letîfiyê. Ji wir xwe li gundê Kertiwênê girtin. Piştî xêzvêzbûna şerê cîhanî yê yekemîn berê xwe dan gundê Darê, serkaniya xwendinê. Li wir Namî li xwendinê vegera. Piştî Quran xitim kir li Kertiwênê vegera, lê metika wî nehişt payiza wê salê bê xwendin di ser re derbas bibe, gava ew şiyande Darê û ji nû ve bû feqe. Namî dibêje:

Min dest bi xwendina kitêba seydayê Xanî Nûbihara Biçûkan kir. Piştî ko min kitêba Seydayê Xanî Nûbihara Biçûkan timam kir, min dest bi xwendina kitêbên şerîetê kir.

Seydayê Mele Ehmedê Namî

Namî sala 1920 an di gel seydayê xwe mele Brahîm û çend feqehên hevaldersê xwe, ji Darê çûne bajarê Mêrdînê. Çûna wan ne ji bo xwendinê bû, lê heryekî destek çek ji xwe re çêkirin û li seydayê xwe mele Ubêdulla vegeran. Destûra xwe jê xwestin, ko herin nav Aşîtan dibistanekê vekin. Wilo, Namî û çend hevaldersên xwe, bi serkêşiya seydayê xwe mele Brahîm berê xwe dane Girê Siwêr. Li wir cih girtin û xwendina xwe kirin. Piştî pênc salan Namî vedigere Tilminarê. Ji wir dadikeve Amûdê. Çend roj derbas dibin, dîse hildikişe gundê Kercosê. Ji wir diçe Êstilê. Li Êstilê mirina bavê seydayê xwe mele Brahîm dibihîze, tê serxweşiya wî, lê seyda nema dil dihêle ko bi şûn de vegere. Piştî du salan ew û çend hevaldersên wî bi seydayê xwe re diçin gundê Tilşeîrê û dibistanekê li wir vedikin. M. E. Namî li gundê Tilşeîrê cih digire, dest bi jiyana xwe ya civakî, torevanî û kurdewariyê dike. Rola rewşenbîrî bi kovarên Ronahî û Hawar re girê dide.

Dibe yek ji dostên nêzîk ji rewşenbîrên dema xwe re û di nav wan de mîrê rewşenbîriya kurdî di sedsala bîstan de Mîr Celadet Bedirxan. Wilo jî dikeve nav kom û komelên Kurdewariyê. Piştî demeke dirêj, xwe ji gundê Tilşeîrê, diguhêze bajarê Qamişlo.

Dawîjiyana xwe, bi malîtî, li wir berdewam dike. Di 11. 12. 1975 an de, piştî nexweşîke dûdirêj diçe ser dilovaniya Xwedê.

Xwedê wî bi dilovaniya xwe şa bike... û spas bo guhdariyê

 

KEÇA KURD
Mele Ehmedê Namî û şevbiwêrkên Qudûrbegê
 

Di pey qonaxa Xoybûnê re, piştî çira canpakiya Celadet Bedirxan di bîra qederê de vemirî, qonaxeke nû dest pê kir. Di rewşeke nû de, nemaze di pey sala 1957an re, pişkojên têkoşerî û xebatgêriyê li ser sînga xebatgêran dipişkivîn û di kuncikên tarîşevan de bi destên hişyariyê çira pêketin.

Di nav tevgera wê serdemê de du nifşan karê welatperwerî dikirin:

1- Nifşek ji xortên xwendevan û rewşenbîrên dilêr, ko xwîna wan li nav mista wan bû... û bi serfirazî bûne pêşengên tevgera kurdayetiyê û barê mezinî kar hilgirtin û çira xwenasîn û hişyarkirinê bi duhnê bîr û baweriyên kurdperweriyê di mala her kurdekî de pêxistin...

2- Nifşê diduyan: Bavên xortan, ew kes bûn, ko zaroyên xwe ji pêsîra xakperwerî û xebatgêriyê têrşîr kiribûn û kurdîtî di xwîna wan de çandibûn û hê jî diçandin. Vê civata han ji rûbarê Xoybûn û ji kehniya Celadet vexwaribû û bi wê avê dara bîr û baweriyên xwe di zeviyeke nû de av dida. Melbenda serekî ya vê tevgerê bajarê Qamişlokê bû, di asmanê wê de li nav bahoza sitemkariyê, keskesora xebatgêriyê ji herdû rexên Ceqceqê ve kevan girtibû û dibin vî kevanî de, nemaze li Tara Qudûrbegê zengilê dilovanî û hişyariyê di guhê her maleke xewaro de, lê dida. Û di hundurê vê xebatgehê de destek melayên mizgefta welatnasî û xebatgêriyê bi can û bi şevbiwêrkin taybetî ji bo, vekolîn, xwenasîn, helbest û dîroka Kurdan, li dar dixistin. Ji vê civatê ev kesên han têne bîra min:

Seydayê hêja Mele Ehmedê Namî, Mele Tahir, Mele Ehmedê Şûzî, Mele Hesenê Hişyar, Mele Ehmedê Tûj, xalê min Mele Silêman û destek ne mela jî, ji wan: Evdê Têlo, Ezîzê Zazî, Eliyê Zazî û bavê min Emerê Evdile.

Li gel ko ez biçûk bûm jî, lê dostaniya min bi çendekan ji wan re hebû, wek: Mele Ehmedê Namî, Mele Ehmedê Şûzî, û Evdê Têlo... Seydayê Namî yek ji endamên wan şevbiwêrkan bû. Li gora ko min ew nas kiribû, ew mirovekî hest tenik zimanxweş bû, gotûbêjên wî ji ewrên hezêkirinê dibarîn û li ser gula hevaltiyê xunav digirtin. Bi herkesî re, bi biçûk û mezinan re ji bergeşa xebatgêriyê dixwar. Hevalekî dilovan û gelekî li bavê min nêzîk bû. Ji bo bavê min ew dihate mala me û bi min û Berzo re jî civat digirt û bi zarê xwe yî şêrîn tevna rewşenbîrî û kurdayetiyê çêdikir. Guh dida wan helbestên Berzo, yên lawaz û seretayî û gava carekê Berzo çend malik ji helbestên xwe li ser tembûrê bi awazên kurmancî ji Seyda re gotin, gula Namî, geş bû, çeng nebûn pê bifire. Wî dixwest Berzo di dilê xwe ke. Piştî rojekê diduyan hunermendê hêja Mihemed Şêxo hate mala me û dev li ken got: ‘Seydayê Namî tirsek kire dilê min, wî hişt ko çogên min bişkin, hingî wî pesnê Berzo da. Min got: ‘Seyda te ji pêşî ve bigota ko Berzo ye, ez neditirsam, min got ka ev hunermendê mezin kî ye?!’

Du caran bi Seydayê Ehmed Namî re, cara pêşî û ya dawî, wek du kat û du niviştokên pîroz di nav gurzegulên bîranînên min de heta sax im, dê her bimînin.

Min rengên "alê" ji helbesta Cegerxwîn û bi têgehiştina zarokî nas kiribûn, belê min li tu cihan ala pîroz nedîbû. Cara pêşî ko ez çûme mala Seydayê Namî li wir min ala Kurdistanê dît, li wir çaxa ko di zîndanan de neynokên xebatgêran hildikirin û tirsek bêhevta hebû, li nav dilê mêzerekê bi tevnî ala Kurdistanê hatibû çinîn û bi dîwarê xanî ve hilawistî bû. Namî di wê civatê de bihayê serfirazî û naveroka rengên alê bi hevrîşmê gotina xwe ji min re bi dar ve kir.

Cara dawî, ko di pey re, Seydayê Namî bi pîrî li pey Xwedayê xwe çû. Gava ez ji başûrê Kurdistanê vegereham, ew nexweş bû, wê şevê ez bi bavê xwe re, çûme serdana wî. Ew ji nav cihê xwe rabû, çeng bû devê derî, destê min weha bi germî girt û berneda, wî dixwest ji germiya destê min dilê xwe ji rûbarê şoreşa kurdî tijî ke, bi kelgermî ji min re got: ‘Tu li ba min muqedes î, tu du car muqedes î, carekê ji bo ko tu çûyî û te ziman û edeba kurdî xwend, û careke din tu muqedes î, ji ber ko te hevpişkî di şoreşa kurdî de kir’. Ev gotinên ha ji kûrahiya dilê wî derdiketin. Dilovaniya Namî ji kêşa wî re hiştibû, ko pirpirîka canê wî rojê sed carî di agirê kurdayetiyê de bişewite. Xwendin û nivîsandina ziman û helbestên kurdî li ba Namî û hevalên wî karekî pîroz bû, ji lewra em dibînin, ko şevbiwêrkên wan herşevî bûn û ji berhemên wan şevbiwêrkan, wan civat û tevgeran, ev herdû pirtûkên Namî bûn:

1-Agirê Sînema Amûdê

2-Daxwazname

Herweha nivîsên mele Hesenê Hişyar, ko rûpelên pirtûkên wî bêjimar in û ji hemî rengan gul û bişkojên welatê xwe kom kirine. Û wek ez dizanim ji kesên wê civatê Evdê Têlo jî li ser dîroka Kurdan û kelepûriya Kurdan dinivîsî, herweha helbestên Mele Tahir jî gelek hene. Kesên di wê civatê de û di wan şevbiwêrkan de hevpişkî dikirin, hemiyan xwe bi xwendin û nivîsandina helbesta û mêjûya kurdî mijûl dikirin. Şevbiwêrkên wan jî bi vî rengê xwarê bûn. Ji piştî nîvro karê wan dest pê dikir. Civatên berdîwaran hebûn û yek ji wan civangeha li nêzîk mala me bû, ko dîwarê qapanê bû. Ew lê rûdiniştin û dengûbas kom dikirin û ji wan kesên di vê civatê de xuya kirîbûn bavê min Emerê Evdile û xalê min Silêman bûn û navê ‘"îzaa berhêtko’ li vê civangehê kiribûn.

Li şevê civîna taybetî dest pê dikir û her yekî ji wan çeltekê got û bêjan vala dikir. Hin bi nizm û nermî û hin bi hişkî li derya meqerisiyê siwar dibûn, pêl tevlihev dibûn, nimz û bilind dibûn, ta li dawiya şevê şapa gotinan li zevîka rastî û dilovaniyê radiwesta. Destê biratiyê dihejandin û li nav kolanên Qudûrbegê li ronahiya çirîskên hêviyan belav dibûn, da şeveke din li ser çengên daxwaz û hestin nû, da li civaneke nû çira şevbiwêrkeke nû pêxin... Li dawiyê du pêşniyarên min hene:

1- Hêja Osman Sebrî: Ez dibînim ko me kêmahiyek mezin li beramberî wî kiriye û ya rast ew e, ko em şevbiwêrkekê ji bo vî mirovê xebatgêrî pir hêja li dar xin

2- Em karekî bikin, da em bikaribin bi dilovanî rewşenbîr û nivîskaran di bin sîwana berjewendiya ziman û toreya kurdî de, kombikin.

 

Ehmedê Namî Şivanê derdan
KOVARA ZANÎN 

Ga dimire, çerm dimîne, mêr dimire nav dimîne.

Bêguman, dema ko mêr an çi mirov be, di jiyana xwe de, tiştekî hêja bike, wê navê wî bi wî karî ve bê girêdan. Gelek kesên hêja hebûn ko di jiyana xwe de pir westiyan, dijwarî û taliyê jiyana wan vegirtibû. Lê dîsa jî, ev kes di cihê xwe de ranewestan, jiyana xwe ne wek kesên normal berdewam kirin, lê bi danekî pir hêja û giranbûha xwe bi cî kirin. Lewra navê van kesan jî, di mêjiyê her mirovî de ma.

Ev kurtegotina jorî min di hejmara yekê de, ya kovara me kovara Zanînê de belav kirbû, dema me gotar li ser seydayê Palo nivîsîbû. Ev gotinên han li bejna seydayê me yî nemir Ehmedê Namî jî tên.

Seydayê Namî weku me li ser xwendiye û me berhemên wî di kovarên kurdî Hawar û Ronahî de dîtine; mirovekî ta bi hestiyên xwe kurd bû. Derdên gel û welat ti carî ji bala wî nediçûn, ta ko di malikek ji malikên xwe de ew xwe dike şivanê derdan. Di hejmara 30î, ya kovara Hawarê de, helbestek bi navê "Diljaniya Haco Axa" nivîsiye û van gotinan tê de dibêje:

Haco tu bi navê kurdewarî

Razayî li benda efwa barî

Emrê te meger gihabû şêstî

Nazdarê welat tu zû nivistî

Namî bes e, ey şivanê derdan,

hêja bi xweşî dikî xeberdan.

Helbet kovara Zanînê nemerdî di derheqê vî seydayê canfîda de nekir, ev seydayê welatperwer û xwediyê marş û sirûdên niştimanî û neteweyî û di hejmara 7an de li sala 1993an gotarek hêja bi destê dostê Zaninê mamosta Elî Şemdîn belav kiribû. Ev çend malik ji wê sirûdê ne:

Birayên delal hûn werin xortino

Buhuşta welat de’m herin merdino

Eger hûn neyên van e keç em meşîn

Bese koletî serfiraz de’m bijîn

Welat çav li rê bendewarê me ye

Ciwan herine pêş dem û dewra we ye

Çend rawestgehên berbiçav di jiyana seydayê Namî de hene, ez dixwazim wan ji we re bibêjim:

-Seydayê Namî hiş û bala xwe dabû fêrkirin û pêşketina keçên kurd, ev kesên ko nîvê milet in. Ji ber vê wî rabû dibistanek li ser girê Tilşeîrê ava kir. Mirovên paşverû, yên di wê demê de pir enirîn û êrîşî seydayî kirin, ta hinan ev gotinên beloq gotibûn: ‘Namî, konê şeytên li ser girê Tilşeîrê vegirtiye’.

-Rawestgeha diduyan û ya herî hêja ev bû, dema seydayê Namî berî mirina xwe ev gotina dilbiêş gotibû: ‘Hêvîdar im ji xortekî kurd, roja welat azad bibe, ew bilez bê ser gora min û mizgîniyê ji min re bîne, da ko êdî ez bi xweşî li goristanê razim’

Bêguman wê gelek rawestgehên hêja yên ko mirov serê xwe li ber wan bilind dike hebin.

Berhemên seydayê Namî ev in:

Daxwazname, Agirê sînema Amûdê, Ferhenga kurdî-erebî û hin tiştên din.

Bi van çend gotinên seyda ezê gotara xwe bixemilînim: 

Welatê min, bi te ez bûme dîndar

Evîna te ji lawînî kirim jar û birîndar

Gelek wek min di vê rê de fenabûn

Hemî jî bêgoman şêrê çiya bûn

Nebe xemgîn weke Namî ciwanî bê miradî

Bijî herdem welatê min bi şadî .

 

Rezo Osê
Bûyerek ji dîroka winda
 

Di dîroka miletê Kurd de gelek bûyer û serpêhatiyên winda û jibîrkirî û sergom hene. Lê di demên dawî de ronakbîrên Kurd ev bar hilgirtin û xwe kirin berpirsiyar, ko bûyerên miletê xwe nema bispêrin hiş û gomanên dema pêş. Ewê wan biparêzin û nehêlin winda bibin û wê nehêlin destên nepaqij bi wan bileyizin. Yek ji wan bûyerên dîrokî, yê bi kul û derd, bi êş û xem di 13.11.1960 de bi serê kesên bajarê Amûdê de hat, Agirê Sînema Amûdê. Ew agirê, ko zimanên xwe avêtin gul û kulîlkên her malê. Ew agirê, ko bi şûn xwe de bêhna biraştina goştê zarokên Kurd, wek agirê Eleqemşê, di nav rûpelên dîrokê de hişt. Yek ji wan kesên xwe berpirsiyar dîtin, da ev bûyer jî weku gelek bûyerên din winda nebe û bê ser û şop nemîne seydayê Mela Ehmedê Namî bû. Lewra di rojên pêşî de, berî hilm û bêhna şewatê ji pozan derkeve û berî hêstirên çavan ziwa bibin, pirtûkek bi navê " Agirê Sînema Amûdê " li ser vê bûyerê nivîsand. Pêşgotina vê pirtûkê jî bi destê nivîskarê hêja Bavê Nazê hatiye pêşkêşkirin. Di pêşgotina xwe de Bavê Nazê dibêje: ‘Li bajarê Amûdê bi xwe du şewatên bi nav û deng çêbûne. Şewata pêşî di salên sihî de, dema ko balafirên Fransizan Amûdê bombe kirin, bi bombardemanê bajar hate şewitandin. Tevî ko daniştivanên Amûdê mîna hemû gelê Kurd di wê demê de rûpelên lehengî di dîroka şerê serxwebûna gelên Sûriyayê de bi xwîna xwe nivîsandin jî, lêbelê pozê dîrokvanên Ereban neşewitî û gotinek li ser vê têkoşînê nenivîsandin û herçî miletê Kurd jî wek hercar hemû tiştê xwe çi edeb û çi dîrok be, dispêre hişê kesên, ko bûyerê dibihîzin, yan bi çavê xwe dibînin. Loma jî piştî mirina van kesan bûyer jî bi wan re dimire. Şewata sînema Amûdê, ya diduya ye ko bi destê dijmin li vî bajarî qewimiye. Ev li gor şewata pêşî ne pir dûr e. Hîn bi hezaran kes hene, ko şewata sînemê bi çavên xwe dîtine. Ta niha jî şopên vê bûyerê li Amûdê mane. Lê ji bextiyariya me re dema şewata sînema Amûdê seydayê Namî nivîsek bi awayê rêportajeke fereh li ser vê şewatê dinivîse. Bi çapkirina vî eserî şewata zarokên Kurdan di dîroka miletê wan de ciyê xwe digire.

Pirtûka seydayê Namî Agirê Sînema Amûdê ji çend pêşberan ava bûye. Pêşbera pêşî pêşgotina seydayê Namî ye, bi navê Pêşberiya Çîrokê ye.

Di pêşberiya çîrokê de Namî ne tenha li ser bûyer û serpêhatiyên winda ji dîroka miletê Kurd diaxife, lê wilo jî li ser mamoste û zane, li ser hozan û hunermendan, li ser torevan û ristnivîsên winda ji vî miletî disekine. Wilo jî li ser kesên ko bi zimanê miletên din nivîsandine û şûnmayên wan ketine tûrikên van miletên bêgane. Loma Namî dibêje: Dema min dît, ko çîroka Agirê Sînema Amûdê yek ji serpêhatiyên mezin e, ko di welatê me de çêbûne tê hijmartin, min nexwest ew jî winda, bê ser û şop here.

Seydayê Namî ne tenha rexnê li wan hozanên Kurd, yên bi zimanên bêgane nivîsandinên xwe pêşkêş kirine dike, lê wilo jî rexnê li wan Kurdên, ko qezincên mezin û hêja gehandine miletên din û miletê xwe ji bîr kirine û xwe jê şûştine dike. Di pêşberiya xwe de dibêje: (Mamostê û zaneyên me her bi navê miletên din xwe dan nîşandan û ji wan re xebatên hêja û bê hijmar kirine. Milet û welatê wan bê par mane, carekê ji kerema xwe re negotine em Kurd in û gelê cîhanê bi gel û welatê xwe agah nekirine) .

Loma Namî dibêje: (Birano! Ev tişt bûn, ko ez bive neve kirim ji bo nivîsandina vê çîrokê) .

Ev çîrok bi ‘bingehên serpêhatiyê’ dest pê dike. Di vir de Namî xweşik ronî dike, çawa daneheva alîkariyê bo gelê Cezayir pêk hat. Lê piştî, ko civandina alîkariyê bi têkrayî, rû sipîtî û camêrî li bajar xelas bû, ji nû ve xelayên nû hatibûn bîra hinekan û ew bûne sebebê ziyana mezin.

Bingehên şewata Sînema Amûdê bi (bîrhatinên mûdîr ve tên girêdan û di wan re xweş xwiya dibin, gava mûdîrê nahiye mamostayên dibistanan dicivîne û pêşniyarên xwe bi wan dide nasîn: Ez dixwazim rojekê sînema Şehrezad kirê bikim û kara wê jî bidim ser perên, ko berê hatine civandin ji bo vê alîkariyê) Loma her mamostayek bi dilpakî fermanê dide suxteyên xwe: Kesê peran neyêne û neçe sînemê, nema tê xwendinê. Bi vî rengî suxteyên dibistanan hêstirên xwe bi ser dê û bavan de barandin, da nerxê çûna sînemê bidin wan, da ew jî bi vî nerxî, para xwe bixin ser azadiya Cezayirê.

Piştî vê berçavkirinê Namî vedigere rewşa peydekirina nerxê bilêta sînemê, nemaze ew zarokên jar û belengaz. Û bi rengekî wênevanî van rewşan berçav dike. Piştre berê xwe dide pesindan û pênasîna avahiya sînemê, da ji vê pesindanê pirsa xwe deyne ber çavan: ( Çawa bihêlin xaneke dewaran bibe sînema?). Lê bi ser vê yekê de jî qeflên bi rojê filmê ‘Gunehkariya nîvê şevê’ dîtin. Tenha qeflên êvarê ji zarokan ketin bin barê vî navê bêqidoş û agir li wan di bergeha sînemê de leyist. Hinga ti çare ji pêvî hawar û fîxanan nema. Loma ‘dengbilindên bajêr ketin kolan û cadan, kirin qêrîn û hawar...’. Ji hawarên herî bi şewat, yên ko gelên bajêr tev li sînemê civandin, hawara: ‘Agir ket sînemê, agir ket koza berxan, koza berxên ciwan, sîneme şewitî!’

Piştî ko Namî ‘koma ademîzadan’ bi jin û mêran li agir dicivîne, ‘xortekî ciwan û hêja, hunermend û canpola, mêrxas û xîretşînas’, ji nav vê koma bajêr derdixe û dide ber çavan, çawa ‘peywend û zincîrên jînê qetandin, weke şêrekî xeyidî û teyrekî bazî, ko xwe berde ser nêçîrê, êrîş berda kûrangiha êgir, kûrangiha mirinê, hundurê sînemê...’ û gelek zarok ji agirê dijwar parastin, tanî canê xwe bi canê, yên mayî re buhuştî kir, gava hasinê sêndera deriyê sînemê, piştî ko sincirî, bi ser de hate xwar. Ev xortê canfida Mihemedê kurê Seîdê Deqorî bû. Piştî vê keft û leftê tevî ‘agirvemir gehiştin’, ‘lê piştî çi?’. ‘Berê şewat bû, paşê bi avê hatin kelandin’. Wilo şîn û qêrînan xwe berdan ser bajarê Amûdê û dengê ‘dengê elahû ekber û dengê naqosan ji nîvê şevê ve hate birîn’. Bi awazî digotin: ‘Şîn...şîn. Ka şîna ji vê mezintir gelo?’.

Agirê sînemê vemirt û daxemirt, lê agirê cerg û hinavan gurtir bû, çiko xelk bir bi bir diçûn û dihatin, di hundurê sînemê de li heriya ax û xwîn û goştê şehîdan temaşe dikirin... Her makek bi barîn li berxa xwe digere, belê ‘hin derdiketin û dihatin naskirin û hin jî derdiketin, bi reng û nîşan nedihatin naskirin. Û hin parçe jî derdiketin, mîna parçên kûmirê’.

Bi vî rengî gewd û qet û parçên 280 zarokan li hev dicivînin û bi şîn û girî, bi darbest û tabût berê milet dikeve goristanê. Seydayê Namî li ser vê bûyerê berdewam dike û rewşa tirban dide ber çavan, çawa teka tek, yan dido dido, yan jî bi kom kulîlkên şewitî hatin veşartin û bingorkirin. Hinga dikeve pesinê serxweşiya gel, lê tawankar û sersebebên vê bûyerê ji bîr nake, loma dikeve rengê bersivdan û lêpirsîn û lêkolînan de, ta di dawî de digehe gotina rast: ‘Gelo îcar berpirsiyar kî ne?’. Dîsa em nizanin, çiko rastî nayê gotin û tirs heye. Ez xulamê wî me, yê zengil bike stuyê pisîkê. Lê gelo ji gilî çi derdikeve, eger dad nebe?.

Cihê sînema bêqidoş bû ‘Gulîstana Mezargehê’ û peykerek tê de hat danîn. Peyker bi vî rengî ye: Sê xwendevanên dibistanê di nav pêl û pêtên êgir de ne, pişta wan li hev e û ala Cezayir di destê yekî ji wan de ber bi pêl dibe.

 

Samî Namî 
Gotina malbata seydayê Mele Ehmedê Namî
 

Êvara we bi xêr!

Şeveke weke vê şevê ji min re bûbû xewnek û mabû keserek di jiyana min de. Loma, min pir dixwest û hêvî dikir, ko şeveke halo bibe rastiyek, û ez bi çavên xwe bibînim. Min, weke ko dixwest bîranîna pêncsaliya koçkirina bavê xwe pêk bînim, lê nehate milê min û dost û hevalan. Hêviyên min mane bi bîranîna dehsaliyê ve, lê ew jî weke pêncsaliyê bi sarî derbas bû. Ez mame li benda pazdesaliyê ve, lê wê jî bi bê his û dengî keserên min pirtir û hêviyên min melûltir kirin. Wilo, bîstsaliya koçkirinê hat. Ez bi tirs bûm, ko ew jî weke yên berê, sar derbas bibe, êdî ew keser ji dilê min dernekeve û ew xewna min nebe rastiyek. Lê, saya Xwedê û serê xortên hêja va ye, em bîranîna bîstsaliya M.E. Namî di vê şevê de pêk tînin. Bi vê bîranînê jî Namî, di demê de, zindî dibe. Zindîkirina wî jî di riya çalakiyên rewşenbîrên Kurd re, yên ko Namî yek ji wan bû, rû dide.

Erê, berî M.E.Namî ristevan be, ew nûnerê rewşenbîriya kurd bû, nivîskarê kovarên Ronahî û Hawar bû. Lewra, ez xwe şad û bextiyar dibînim, ko rewşenbîrên Kurd, xwedanên kovarên kurdî û nivîskarên wan barê vê bîranînê hilgirtin û ev şev li dar xistin. Ez bi navê xwe, bi navê malbata M.E.Namî spasiya beşdar û amadevanên vê şevê dikim. Hêvîdar im hûn bi xweşî û şadî, ne tenha vê şevê, bi hev re bidomînin, lê nûnerên rastiyê bin ji rewşenbîriya kurdî re. Cihê behwerî û serbilindiyê bin, ne tenha di kar û barên xwe de, lê wilo jî di têkilî û danûstandinên xwe de... Û dîsa sipas. 

 

Têbînî: me weke malpera Tîrêj xwest ko tiştekî li ser nemir Seydayê Namî wek navdarekî kurd binivîsin û ji xwendevanên xwe re biweşînin. Me ji van gotaran baştir nedît ko em biweşînin. Ev gotar jî di salvegera bîst saliya koçkirina nemir de hatibûn xwendin û di kovara Dugir de belav bibûn, wek ko kurê wî Samiyê Namî di gotina xwe de diyar dike(sernivîser).

tirej.net/com