Wergerandin

 

 

 

 

Hans Christian Andersen
Kincên Key ên nû
W. ji Swêdî: Robîn Rewşen

 

Hebû tunebû keyek hebû (Padîşah) ku ji cilên nû û bedew gelek hez dikir. Hemû zêr û diravên xwe dida da ku çeleng û lewend xuya bike. Guh nedida leşkerên xwe, nedigot rojekê ez herim tîyatroyê an herim daristanê, jiyana wî her kincên wî yên nû bû. Saetê carek kincên xwe diguhert, çawan ji bo keyek mirov dibêje ew her tim di dîwan û civînê de ye ji bo vî keyî jî mirov her tim welê digot: “Key di dolaba kincan de ye!”

Di vî bajarê mezin de ku key lê dijiya, rewşa herkesî xweş bû. Her roj çend kesên biyanî dihatin vî bajarî. Rojekê du sextekar tên û gotin digerînin ku ew tevinkar in, qumaşên ew çêkin tu kes nikare çêke. Ne tenê ev, reng û nexşên wî ew çendî spehî ne, ew cilê ku ji vî qumaşî hatine dirûtin xwedan taybetiyeke gelek seyr in. Ew kesên bi kêrî karê xwe nayên an jî ne jîr in, nikarin van kincan bi çavên xwe bibînin. Key hizirî: “Bê guman ev dê kincên herî bedew bin”. “Heke ev cil li min bin hingê ez ê bizanim kîjan karmendê welatê min bi kêrî karê xwe tê, ez dê bikaribim ên jîr û bale (kêmaqil) ji hev cihê bikim. Belê, divê ev qumaş derhal ji bo min were hûnandin”. Gelek dirav dane her du sextekaran da ku dest bi karê xwe bikin. Wan jî dezgeh danîn û qaşo dest bi kar kirin. Li ser dezgehên wan tu tiştekî hûnandinê tune bû. Wan her daxwaza hevrîşimên xweş û zêran dikirin. Wan ew ji xwe re didane alî û li ser dezgehên vala ta derengê şevê kar dikirin.

“Niha divê ez bizanim wan karê xwe çiqas kirine” hizirî key. Lê paşê li xwe vearqilî û got: “Ew kesê ku bale ye û nikare qumaş bibîne”. Niha wî wisan bawer dikir ku pêwîst nake ew ji bo xwe xeman bixwe, ji ber ku ew ji her kesî jîrtir e, lê dîsan jî dixwest yekî pêşî bişîne da ku bizane kar çawan diçe.

Li bajêr herkesî dizanî qumaş xwedan çi hêz û hunerî ye, her kesî dixwest bibîne yên din çendî bê kêr û bale ne.

Key hizirî û got: “Ez wezîrê xwe yê kal û pêbawer dişînim rex tevinkaran. Ew ji her kesî çêtir dikare bibîne, qumaş xwe çawa dinimîne, ji ber ku ew têgihîştî ye û tu kes ji wî çêtir karê xwe nake”.
Wezîrê têgihîştî û pêbawer dikeve hundirê eywanê ya ku ew her du sextekar rûniştî ne û li ber dezgehên vala kar dikin!. “Xwedê me biparêze” got û careke din bal û dêna xwe da qumaş vî kalewezîrî. “Ez tu tiştekî nabînim!” Lê ev yeka han negot.

Her du sextekaran ji wî tika kirin da ew ji kerema xwe re hinek nêzîktir were û jê pirsîn ku nexş çend bedew û reng jî çendî geş in. Wan dezgehên vala nîşan dan û kalewezîrê reben hîn bêhtir bal û dêna xwe dayê lê tu tiştekî nedît. Ji ber ku tu tiştekî tune bû. “Ey Xwedê, ez wisa bê hiş û bale me min qet bawer nedikir û divê tu kes vê yeka han nebihîze! Ez bi kêrî karê xwe nayêm? Na qet nabe ku ez bibêjim ez qumaş nabînim”. “Hûn tu tiştekî nabêjin” got, yek ji wan ku qaşo dihona. “Belê, gelek sipehî ye, ji vî çêtir mirov nikare hêvî bike!” got kalewezîr. Bi berçavkên xwe lê nihêrî. “Ev nexş û ev reng! Erê, ez dê ji key re bêjim ku min pir eciband!”. Herdu tevinkaran bi hev re gotin: “Em dilxweş bûn bi van gotinên we, ezbenî.” Û destpêkirin pesnê reng û nexşên qumaşî dan. Kalewezîrî baş guhên xwe da gotinên wan da ku ew jî bikaribe bi heman awayî ji keyê xwe re vebêje, dema zivirî hat, welê jî kir.

Sextekaran hîn bêhtir dirav, zêr û hevrîşim xwestin, da ku tevnê biqedînin. Wan ew hemû kirin berîkên xwe, tayekî jî nehat ser tevnê, lê wan mîna berê tevna xwe li ber dezgehên vala domandin.
Piştî demekê key karmendekî xwe yê pêbawer şand da ku bizane tevin di çi rewşê de ye û qumaş kengî amade ye. Tiştê ku hat serê kalewezîrî, hat serê wî jî, her çendî wî nihêrî û nihêrî, tu tiştekî nedît. Ji ber li wir, ji derî dezgehên vala tu tiştekî din tune bû.

Her du sextekaran bi hev re gotin: “Çi parçequmaşeke xweş ne wisan?” Ew nexşên nebûyî nimandin û şî kirin jê re. Zilam hizirî û got: “Ez ne bale me?”, reng e ku ne layiqê karê xwe yê xweş im? Ev seyr e, lê dîsan jî divê tu kes ji vê yekê haydar nebe”. Û dest pê kir pesnê qumaşê ku nedîtibû, da. Wî ew dan bawerkirin ku gelek dilxweş e ji dîtina ew nexşên xweş û rengên geş. Ji keyê xwe re got: “Belê, ezbenî! Qumaş gelekî sipehî ye”.

Li bajêr her kesî li ser qumaş dipeyivî. Niha di dawiyê de key bi xwe dixwest qumaş bibîne ku hîn li ser dezgehê ye. Bi komek zilamên xwe yên bijarte ku ew her du giregirên berê çûbûn dîtina qumaş jî di nav de, berê xwe dan kargeha wan her du sextekarên hîlebaz ku niha li ser dezgehê bi hemû hêza xwe dixebitin, bêyî ta û hevrîşim. Wan her du wezîran ji hev re got: “Belê, ezbenî çi qumaşek yekta û giranbiha! Serwerê me dibîne, çi nexşên xweş û rengên geş!”. Pê re dezgehê vikûvala nîşan dan. Ji wan tirê ku her kes qumaşî dibîne. Key hizirî: “Ev çi ye! Ez tu tiştekî nabînim! Ev pir xirab e. Ez bale me? Gelo ez ne ew kes im ku bibime key? Ev tiştê herî xirab e ku bi serê min de hat!” Paşê got: “Ooo çi qumaşeke hêja û bê hempa ye. Ez jî bi we re, hêjayê pesindanê ye!

Serê xwe di wateya “erê” de leqand û balê da dezgehê vala. Wî nedixwest bibêje ku tu tiştekî nedîtiye. Hemû yên pê re nihêrîn û nihêrîn, mîna yên berê tu tiştekî nedîtin. Lê wan li xwe daneanîn û wek keyê xwe gotin: “Ooo çendî spehî ye!” Jê re pêşniyaz kirin ku ew, kincan bide dirûtin ji vî qûmaşî nû û bê hempa ji bo merasîma mezin a ku nêzîk dibe. Li ser her zimanî ev gotin geriyan: “Çi qumaşekî bedew! Yekta! Bêhempa! Her kes ji vê yekê dilxweş bû. Keyî rutbeya her du sextekaran bilind kir û nîşanên hostatî û şarezayiyê bi wan ve kir.

Şeva berî merasîma mezin her du sextekar li jor rûniştin, ji şazdehan bêhtir find û çira vêxistin ji bo ku xelkê bajêr bi hêsanî wan bibîne ku ew çawan dilezînin ji bo kincên key bigihên merasîma mezin. Wan wisan dikir mîna ku qumaşî ji dezgehê rakin, bi meqesên mezin bifesilînin û bi derziya bêyî ta bidirûn. Di dawiyê de gotin: “Mêze, kinc niha amade ne!”.

Key bi xwe û bi tevî çend zilamên xwe yên herî nêzîk hat wir. Her du sextekaran jî milekî xwe rakirin, mîna ku bi tiştekî bigirin û nîşan bidin. Piştre dest pê kirin û gotin: “Ev şal in, ev çeket e û ev jî cube ye!” û dirêj kirin: “Ev wiha sivik e mîna tevna pîrikê!”. Ji mirov tirê ku mîna tu tiştekî li ser laşê mirovî tune be, ji xwe taybetiya van kincan jî di vir de ye”.

Hemu zilamên keyî gotin: “Belê” lê nekarîn tu tiştekî bibînin ji ber ku tu tiştekî dîtinê li wir tune bû. Sextekaran got: “Gelo dê keyê me yê mezin û dilovan ji kerema xwe bixwaze kincên xwe ji xwe bike da ku em bikaribin ên nû li pêşberî vê neynika mezin lê bikin!”. Keyî  hemû cilên xwe ji xwe kirin û sextekaran kincên keyî yek bi yek jê re anîn. Lê kirin, rast kirin, lê anîn. Key li pêşberî neynikê xwe zivirand vî alî wî alî. Hemûyan bi hev re gotin: “Xwedêyo, çendî li bejna wî tên! Çi nexşên xweş, çi rengên geş, çi kincên giranbiha!”. Berpirsê merasîmê got: “Textê ku hûn pê herin cihê merasîmê, li ber derî we dipê, ezbenî!”.

Keyî got: “Belê, ez amade me! Kincên min li min tên!”. Ew carekê din li pêşberî neynikê zivirî ji bo ku bide xuyakirin çendî ji kincên xwe razî ye. Xulam li dora keyî bi lez û bez kom bûn û mîna ku cubeyê keyî bi erdê re bikişe, wan jî bi balkêşî û sergiranî ji erdê rakir, dan ser destê xwe, nehêlan ku tu lê vearqilî ku wan tu kinc nedîtine. Bi vî awayî key li ser textê xwe yê biriqandî rûnişt û ketin rê, da biçin cihê merasîmê. Xelkê bajêr çi yên kolanan û çi yên li pencere û şaneşînan gotin: “Xwedêyo, çendî kincên keyî yekta û bê hempa ne! Çi cubeyek xweş û dirêj! Çendî xweş lê tên!”.

Tu kesî li xwe daneanî ku ew tu tiştekî nabîne, hingê ew an bi kêrî karê xwe nayê yan jî baleyek Xwedê ye. Tu kincek keyî ta niha nebûbû sedemê bextiryariyeke wisan.

Zarokekî biçûk got: “Wey, tu kinc li wî tune ne, key tazî ye!”. Bavî got: “Xwedêyo, dengê vî bêgunehî bibihîsin!”. Gotinên zarokî di nav koma xelkê de belav bûn. “Kinc li wî tune ne, zarokê biçûk dibêje, kinc li wî tune ne, key tazî ye!”. Di dawiyê de hemû xelkê bajêr qîriya: “Kinc li wî tune ne!”. Mîna derzî di canê wî re herin, ji ber ku wî dizanî ew rast dibêjin, lê wî welê hizir kir: “Niha divê wek tu tiştekî nebûbe, bikim, heta merasîm diqede!”. Wiha jî kir, hîn quretir, xulam li paş rahiştine cubeyî ku ji serî de tune bû.

Ji .amidakurd.com

tirej.net/com